This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.
and we request that you use these files for
Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]
-— DAN (ent, Maca Joe. ia
PATROLOGLE
" CURSUS COMPLETUS,
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, ÜNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM,
SIVE LATINORUM, 81VE GRJECORUM,
QUI AB EVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III (ANNO 1216) PRO LATINIS ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GR.ECIS FLORUERUNT :
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QU/£ EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC/E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA ECCLESLE SJECULA,
JUXTA EDITIOMES ACCURATISSIMAS, INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN- TER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIJSQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJE TRIBUS NOVISSIMIS SACULJS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, 8INGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTI-
BUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINA-
RUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNA-
TA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE
AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ,;
DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM 8ICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, STATI- $TICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICI8, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITUR- GICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA 8INE ULLA EXCEPTIONE; SED PRAESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO,
IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTURE ACRAZE, EX QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 5. S8CRIPTUR.E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT:
EDITIO ACCURATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS, CHARTA4E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA 8SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIJR DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES J.£TATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES LATINA. IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINJE À TERTULLIANO AD INNOCENTIUM ΠῚ: ACCURANTE J.-P. MIGNE, Biibliotheese Cleri universse, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORR.
PATROLOGLE TOMUS CXLVIII. SANCTI GREGORII VII EPISTOLE ET DIPLOMATA PONTIFICIA. — TOMUS UNICUS.
4 9-177
PARISH 1$; ^ ue e APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA AVENURE-DU-MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU-MAINB, 4121.
1878
ωἹ
CLicBy. — Ex ΤΥΡΙΒ PauLI DupPoNT, 12, via DicTA BAC-D'AeNIERES. — 1138, 10-78,
SAECULUM XI
S. GREGORII VII
ROMANI PONTIFICIS
BPITOLE ET DIPLOMATA PONTIFICH
. ACCEDUNT PROLEGOMENA ET APPENDICES AMPLISSIM JE
VETERUM ET RECENTIORUM MONUMENTA PERPLURIMA GREGORII VII APOLO- GETICA, VEL AETATEM EJUS ILLUSTRANTIA, COMPLECTENTES
ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERS.E SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC.E RAMOS EDITORE
D—— — 969« m m ——— — TOMUS UNICUS
— — 0» Ὁ Ὁ Ὁ ΘΠ δ ιν..Ἕ.-.............
PARISHS, s eios APUD GARNIER FRATRES, EDITORES: E** K.-P. ME3NE: SÜCCESSORES, IN VIA DICTA AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHA USSEE-DU-MAINE, 1927.
1878
SAECULUM XI
ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXLVIII CONTINENTUR
S. GREGORIUS VII PAPA
Operum pars prima. — Registrum. Col. 983 Operum pars secunda. — Epistol: extra Registrum vagantes. 0643 Operum pars tertia. — Concilia Romana. 149
Appendix prima. — Opera a nonnullis Gregorio VII ascripta. — Commen- tarius in VII psalmos peenitentiales. — Fragmentum expositionis in
Matthaum. 823 Appendix seeunda. — Wiberti antipape epistole. 828 Appendix tertia. — Monumenta Gregoriana. 843
ANNO DOMIN] MLXXXV.
s. GREGORIUS VII
PONTIFEX ROMANUS
PROLEGOMENA.
ELOGIUM EX MARTYROLOGIO ROMANO.
Salerni depositio beali Gregorii septimi, Ecclesiam liberlatis propugnatori ac defen- soris acerrimi. -
LEGENDA EX BREVIARIO ROMANO.
ΓΈΟΤΙΟ Iv. Gregorius Papa septimus, antea Hilde- A lendas Maii, anno Christi millesimo septuagesimo
brandus, Suane in Hetruria natus, doctrina, sancti- tate, ompique virtutum genere cumprimis nobilis,
mirifice universam Dei illustravit Ecclesiam. Cum -
parrulus ad fabri ligna edolantis pedes , jam littera-
rum inscius hderet, ex rejectis tamen segmentis.
illa Davidici elementa oraculi, Dominabitur a mari usque ad mare, casu formasse narratur, manum pueri ductante Numine : quo significaretur ejus fore amplissimam ia mundo auctoritatem. Romam deinde profectus, sub protectione sancti Petri educatus est. Juvenis Ecclesiz libertatem a laicis oppressam, ac depravatos Ecclesiasticorum mores vehementius do- lens, in Cluniacensi monasterio, ubi sub regula san- cti Benedicti austerioris vitze observantia eo tempore maxime vigebat, monachi hahitum induens , tanto pietatis ardore divin: majestati deserviebat, ut a sanctis ejusdem coenobii patribus Prior sit electus. Sed, divina providentia majora de eo disponente in salutem plurimorum, Cluniaco eductus Hildebran- dus, Abbas primum monasterii sancti Pauli extra muros Urbis electus, ac postmodum Romana Eccle- sid& Cardinalis creatus, sub summis Pontificibus Leone Nono, Victore Secundo, Stephano Nono. Ni- eolao Seeundo, et Alexandro Secundo, praecipuis muneribus et legationibus perfunctus est, sanctis- simi et purissimi consilii vir a beato Petro Damiano nuncupatus. Α Victore Papa Secundo legatus a la- tere in Galliam missus, Lugduni episcopum Simo- niaca labe infectum ad sui criminis confessionem miraculo adegit, Berengarium in Concilio Turonensi ad iteratam hizeresis abjurationem compulit : Ca- dolai quoque schisma sua virtute compressit. Lzcri1o v. Mortuo Alexandro Secundo, invitus et 4norens unanimi omnium. consensu, decimo Ka-
PATROL. CXLVIII. M
tertio, Summus Pontifex electus , sicut 80] effulsit in domo Dei : nam potens opere et sermone, Ecclesia- sticze disciplinae reparan?s, fldei propagandae, liber- tati Ecclesie restituendz, exstirpandis erroribus et corruptelis tanto studio incubuit, ut ex Apostolorum setate nullus Pontificum fuisse tradatur qui majores pro Ecclesia Dei labores molestiasque pertulerit, aut qui pro ejus libertate acrius pugnaverit. Aliquot provincias a Simoniaca labe.expurgavit. Contra Hen- rici imperatoris impios conatus, fortis per omnia athleta, impavidus permansit, seque pro muro do- mui Israel ponere non timuit, ac eumdem Henricum, in profundum malorum prolapsum, fidelium commu- nione regnoque privavit, atque subditos populos fide ei data liberavit.
LEcT1Oo, vi. Dum Missarum solemnia perageret , visa est viris piis columba e ccelo delapsa, humero ejus dextro insidens, alis extensis caput ejus velare : quo signiflcatum est, Spiritus sancti afflatu, non humana prudentiz rationibus ipsum duci in Eccle- sig regimine. Cum ab iniqui Henrici exercitu Roma gravi obsidione premeretur, excitatum ab hostibus incendium signo crucis exstipxit. De ejus manu tan- dem a Roberto Guiscardo duce Northmanno ere- ptus, Cassinum se contulit, atque inde Salernum ad dedicandam-Ecclesiam sancti Matthiei Apostoli con- tendit. Cum aliquando in ea civitate sermonem habuisset ad populum, -zerumnis confeetus in mor- bum incidit, quo se interiturum praescivit. Postrema morientis Gregorii verba fuere : Dilexi justitiam, et odivi iniquitatem, propterea morior in exsilio. Innu- merabilia sunt quz vel fortiter sustinuit, vel, multis coactis in urbe Syngdis, sapienter constituit vir vere Sanctus, criminum vindex, et acerrimus Ecclegim
Y
tap
iu | S$. GREGORIUS VII PAPA. ' 42
,
defensor. Exactis itaque in Pontificatu annis duo- A tem miraculis elarus, ejusque sacrum corpus in
decim, migravit in coelum anno salutis millesimo octogesimo quinto, pluribus in vita et post mor-
Cathedrali Basilica Salernitana est honorifice con- ditum.
SANCTI GREGORII VII ACTA.
(Apud BorraNp, Maii tom. V, die 25, pag. 568.)
COMMENTARIUS PRJEVIUS.
$ I. Laudatores et defensores defuncti, Vita a Paulo B bus Magdeburgensibus et Chronicis Turingensibus :
Bernriedensi scripta, Acta pontificalia tríplicia.
Sanctissimus et generosissimus Pontifex Roma- nus Gregorius septimus, antea dietus Hildebrandus, defunctus 25 Maii ann. 1085. praefuit universe Ec- clesia annos duodecim, mensem unum, et dies qua- tuor; scilicet inchoandos a die 22. Aprilis anni 1073. uti evidenter liquet ex decreto electionis infra pro- ponendo. Erraverunt enim, qui solum 25 die dicti mensis electum volunt, sumpta errandi occasione a Catalogis, in quibus decessoris, triduo ante istam electionem defuncti, obitus cum depositione con-
funditur. Hic plurimas in vita passus est persecu- -
tiones, et adhuc post mortem calumnias. Sed non defuerunt ejus innocentia, et pro Ecclesia Dei pro- pugnanda fortitudinis ac justitize acerrimi defenso- res: inter quos censeri possunt Cardinalis Casar Baronius et Jacobus Gretserus : ille quidem in An- nalibus suis Ecclesiasticis, in quibus res ejus gestas per singulos annos deducit ex scriptoribus maxime cocvis, et Conciliis sub eo habitis, atque Registro epistolarum ejus in undecim libros distincto : Gre- tserus vero Tomo 2. Defensionis Controversiarum Cardinalis Bellarmini, propugnans eum contra va- rios hujus temporis sectarios, potissimum libro 4. c. 13. ac dein illustri Apologia, in qua quinquaginta testes adducit, qui suis scriptis res gestas hujus S. Gregorii proponunt, et contra adversarios defen- dunt.
Marianus etiam Scotus, ejusque Continuator Dode- chinus, et ab hoc productus Stephanus Episcopus Halberstatensis, qui causam Gregorii fortissime contra Heinricum Regem egit: deinde S. Ansel- mus Archiepiscopus Cantuariensis, cujus Acta de- dimus 21. Aprilis : Bertoldus Constantiensis et Paulus Bernriedensis, de quibus mox agimus : Domnizo Presbyter, in Vita Comitisse Mathildis, libris duobus carmine conscripta; Leo Ostiensis, in Chronico Casinensi, ad annum 1086. deducto; Bruno in Historia belli Saxonici; S. Gebehardus Archiepiscopus : Salisburgensis, et S. Gebehardus Episcopus Constantiensis, et qui eorum Vitas scri- pserunt, quas suo tempore dabimus 16. Junii et 27.
C Augusti; denique, aliis omissis, Bernaldus Pre-
sbyter Constantiensis, cujus opuscula ex Ms. Ra- tisbonensi edita sunt a dicto Gretsero, et fere spe- ctant ad defensionem rerum aS. Gregorio gestarum ; et maxime Apologeticus et Epistola ejus pro Decre- tis S. Gregorii, quas etiam erudite exposuit Chri- stianus Lupus inter Synodorum generalium ac pro- vincialium Decreta et Canones, integro libro seu parte quinta. Subjunxit illis omnibus prelaudatus Gretserus Gregorii Vll. Vitam, electionem et res gestas, ex libro quarto Onuphrii Panvinii De varia creatione Summi Pontificis, et ex Bibliotheca Bava- rica. Istztec omnia apud illum videri possunt, edita Ingolstadii anno 1609. ubi is anno sequenti vulgavit
2. Horum primus est S. Anselmus Episcopus Lu. D Apologiam pro Cardinale Baronio, in qua aliquot
censis, proximo post obitum sancti Pontificis anno vita functus; qui contra Guibertum Antipapam, pro defensione Gregorii legitimi Pontificis Romani, li- brum scripsit. Secundus testis est auctor Vitae dicti S. Anselmi, domesticus Presbyter Ponitentiarius : quam Vitam nos ad diem ejus natalem 18. Martii illustravimus. Suecedunt Acta Vaticana apud Baro- nium ad annum 1073, et Acta publica electionis, quae infra proferuntur. Dein allegantur antiqui Hi- storici seu Chronologi, inter quos est Lambertus Schafnaburgensis, De rebus gestis Germanorum , sed solum deductis ad annum 1077. et Pontificatus S. Gregorii quartum : tum Paulus Langius in Chro- nico Citizensi, cum adductis testimoniis ex Annali-
capita spectant controversiam in causa S. Gregorii motam; uti curiosus lector ibidem reperiet. Dignus etiam est qui legatur Franciscus d'Enghicn, Ordinis Predicatorum S. Theologie Licentiatus, edito no- vissime libro cui titulum fecit, « Auctoritas Sedis Apostolieze pro Gregorio Papa VII. vindicata adver- sus Natalem Alexandrum ejusdem Ordinis Doctorem Theologum, » inter selecta Historie Ecclesiasticce Capita, seculi 11 parte 3, usque adeo sue profes- sionis oblitum, ubi de Gregorio agit, ut vel ea sola causa potuerit commeruisse gravissimam, qua libri ejus omnes fulminati sunt, censuram Innocentii Pa- pe XI.
3. Nos, omnibus aliis omissis, damus hic primo
.*
13 PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 14
loco Vitam S. Gregorii a Paulo Bernriedensi scri- A temporis gesta annotavit, subjunxitque pro Appen-
ptam. Fuerat hic Paulus Canonicus Ecclesie Rati- sponensis, sed, ab Henrico IV. in exilium actus, in ccenobio Bernried recens fundato habitum Ordinis Canonicorum Regularium suscepit; circa annum 1120. ab Udalrico Episcopo Passaviensi (qui rexit dictam Ecclesiam ab anno 1091. usque ad ann. 1124) Presbyter consecratus, et elapsis ab hujus Episcopi obitu septem annis, absolvit hanc Vitam, circa an- num 1131. Gretserus, qui eamdem una cum Apolo- gia pro Cardipale Baronio edidit, arbitratur « Pau- lum, cum Rome esset, familiarem fuisse Callisto II Pape, » qui sedit a die 4. Februarii an. 1119. usque ad 12. Decembris anni 1124, et confirmavit funda- tionem cenobii Bernriedensis an. 1122, quando po-
tuit hac de causa Paulus Romam profectus fuisse : P
qui infra n. 11. adducit « Callistum Papam narrare consuetum quod Episcopus simoniace electus non valuerit recitare Gloria Patris et Filii et Spiritus saucti. » Ita deinde, n. 16, ait « Joannem, Camera- rium olim Alexandri II Pontificis, narrare solitum » quod precibus S. Alexandri febris ardens depulsa sit : atque ita hinc inde inserit varia miracula, tem- pore vitze patrata : sed n. 104. « quie ad sepulcrum ejus caelitus facta, vel quze fieri dicunt religiosiores quique Romani, illis qui viciniores sunt/percensenda reservat. » Sub finem tamen n. 114. addit « superla- tam narrationem duorum miraculorum, Salerni 688- litus patratorum. » Ex quibus colligimus summam ab Auctore adhibitam diligentiam , ut accurate om- nia traderet : quod unusquisque etiam poterit colli- gere, si quze addimus Annotata perspexerit, contu- leritque cum reliquis Auctoribus, item epistolis Gre- gorii et Synodis tunc habitis. Etenim plane conve- niunt omnia; maxime ubi de Simoniacis et Nicolaitis seu Clericis fornicariis agendum fuit. B. Petrus Da- mianus passim etiam illos Nicolaitas appellat, quo- rum facta se odisse ait Christus in S. Joannis Apo- calypsi c. 2; et de quibus epistola S. Ignatii ad Trul- lenses, sed a posteris interpolata, hac leguntur : « Fugite immundissimos falsi nominis Nicolaitas, amatores libidinis, malos calumniatores. »
4. Ceterum in hisce Actis deest Praefatio, quam adfuisse innuunt prima verba. Omissa etiam a Paulo
dice ad Cbronicon Hermanni Contracti usque ad an- num 1100. Eodem tempore, nec minus certa, si et certiori scientia, scripta sunt Acta qua Centius Camerarius (idem, ut putat Ciacconius, qui an. 1216. creatus Pontifex, sumpsit nomen Honorii III.) re- tulit in Codicem censuum Romeonz Ecclesie, pra- grandi volumine asservatum in secreto Archivio Vaticano ; cujus copiam favore D. Saraigm, Archi- vium illud custodientis, nacti Patres nostri Joannes Franciscus Vannius et Conradus Janningus, cum eo contulerunt ipsa, jam antea ex Bibliotheeze Vaticanze Codice descripta. Codicem istum, ssepe laudatum ἃ Baronio, et Pontificum gesta a Leone IX. auspican- tem, « ordinavit et scribi fecit (sicut praefert titulus) ex diversis registris et libris Camerae Apostolica Fr. Nicolaus Cardinalis Arragoniz, » adeoque intra annum 183852, quo creatus, et 1962, quo mortuus est : Fuit is Ordinis Predicatorum insigne decus, sub nomine Nicolai Rosselli notus Ciaconio ejusque interpolatoribus; dictus autem de Aragonia a Patria, et quia Provincialis Aragonie existens Regique Petro carissimus promotus ad Purpuram est. Tertia deni- que Acta, in multis etiam ampliora distinctioraque, nec multo recentiora aut forte etiam antiquiora se- cundis , transcribere placet ex nostro Ms. de Vitis Pontificum, usque ad Martinum V. deductis : licet pro majori parte accepta sint ex registro Epi- stolarum , continente Summaria singularum fere quas Gregorius Roma celebravit Synodorum : quae Summaria primus inde extraxit Baronius, Binius autem a Baronio accepit, οἱ retulit in corpus Conciliorum. Erit fortassis post hzc ali- quis, qui ex ipsis epistolis hujus S. Gregorii, sicut in Registro habentur plures quam trecentz quinquaginta, minutius prosequatur et colligat sin- gula hujus sancti Pontificis gesta; quemadmodum olim ex Epistolis S. Gregorii Magni fecit Joannes Diaconus, ad 12. Martii ab Henschenio nostro illu- stratus : seu potius qualiter habemus S. Leonis eque Magni Acta, similiter ex Epistolis ejus collecta dige- staque ab eruditissimo viro Paschasio Quenel : nam nobis ad ejusmodi laborem otium modo non est. Fecit aliquid in eo genere Natalis Alexander, se-
sunt quz? in Berengarii damnatione a S. Gregorio [) culi 11. parte 1, melius istic quam alibi de Gregorio
peracta fuerunt; et paucioribus explicantur qua in obsidione Romana, ab Henrico szpius resumpta, re- latu et scitu digna acciderunt. Ad hec historiam, non Chronicon texere intendens Auctor, non curavit temporum ordinem scrupulose servare; nec etiam quid quoque Pontificatus sui anno in celebratis Sy- nodis egerit explicare. Congruum itáque duxi Acta Pontificalia triplicia subjungere : quorum prima col- ligemus ex Bertholdo Constantiensi, qui, ut infra babetur n. 18, ab Ottone Episcopo Ostiensi et Legato Sedis Apostolieze, ac postmodum Summo Pontifice et Urbano Il. dicto, Presbyter creatus est anno 1684 in festo S. Thomse Apostoli, id est quinque mensibus ante obitum $8. Gregorii; qui et ipse singula gui
meritus : fecit et Teutonica lingua, in suo Romano- mum Pontificum Triumpho, noster Cornelius Hazar- tius, perpetuus in Belgio hereticorum malleus, quo- rum circa hunc ceterosque Pontifices monstrosas calumnias dilucida confutatione redarguit.
5. Peragrapho huic de-Scriptoribus, Gregorii Acta eolligentibus, defendentibus , laudantibus, fi- nem faciat insignis Epistola Wilhelmi Abbatis, in monasterio S. Arnulphi Metis post Warinum, jam quidem in primo Analectorum Mabilionis Tomo pu- blici juris facta, digna tamen quie hic recudatur; utpote manifestius explicans quantas spes de eo conceperint boni omnes audito electionis talis nun- tio. Illa sic habet : « Domino venere, eX owet-
δ᾽
S. GREGORIUS VII PAPA. -
10
sali Pape G. W. peccator, devotz orationis affe- A ut tot monstra et bestiz possint vel jugulari vel sub-
ctum, et bumilis servitutis effectum. Licet sapientia Dei, universa qua per ipsam facta sunt, dispositione mirabili, et ordine imperturbabili moderetur; nun- quam tamen commodius consulit rebus humanis, quam cum eligens virum [απ unum] de plebe, in populi eum sui caput constituit, in cujus nimirum vita et moribus, quo nitendum sit, plebs inferior valeat intueri. Quod quidem beneficium nostris Do- minum concessisse temporibus, quisquis non invi- det, videt; dum te, jam olim disciplinis ecclesiasti- cis erudituin, illius nunc Cathedra fecit esse sesso- rem, a qua per orbem terrarum omnia virtutum lumina diffunduntur; et ad quam, velut in circulo linez, ad illud medium, quod Centrum Geometrici vocant , universa convergunt. Tantus autem , ut no- bis relatum est, totius populi in tua electione con- spiravit assensus , ut nullus omnino ex tanta multi- tudine visus fuerit dissentire. Et unde, quaeso , tanta unanimitas, tanta potuit esse concordia? nisi ex Spiritus illius instinctu, cujus olim aspiratione plebs primitiva credentium unum cor et unam ani- mam habuisse descrihitur.
6. « Gratias ergo Deo , precellentissime Pater, gratias Deo, qui sic tuz favit electioni, ut non pa- teret Ecclesia schismati. Quisquis jam igitur tuo Sacerdotio adversatur, cujuslibet esse meriti vel scientiae videatur, ad illud cceleste cdificium non aspirat, quia, per tumoris vitium atque discordie, omnium pace membrorum se privat. Quod quidem neminem ausurum esse confidimus, nisi qui, respe- ctu misera conscientie, pondus tuae sibi formidat imminere sententie. Unde et ille diabolus Vercel- lensis cum suis complicibus elaborat ut tu in Sede non debeas confirmari, metuens miser ne illo zelo tuo, quo in hostes Ecclesia exardescere soles, nunc ejus flagitia, ejus dedecora, ejus debeant probra damnari. Verum omnibus bonis eo ipso plus places, quo pessimis displices : quia non leve vel minimum testimonium est probitatis, displicuisse filiis iniqui- tatis. » Hzc Willelmus Abbas, graphice depingens Vercellensem Gregorium, eo nomine indignum, Hen- rici Imperatoris in Italia Cancellarium ; qui jam inde ab anno 141. per Nicolaum Pontificem fuerat ex- communicatus, una cum Mediolanensi , Taurinensi , Novariensi, Brixiensi, et Laudensi Episcopis : quia duobus ante annis conventum habuerant Fontaneti, in quo communi sententia statuerant quod Clericis
. uxores habere liceret; qui tamen, jussu Henrici 1m- peratoris, Gregorii electionem approbavit, calamo potius quam animo, uti vel ex hac Epistola liquet, quam Willelmus sic prosequitur. « Nunc ergo ac- cingere gladio tuo super femur tuum, potentissime; illo, inquam, gladio, quem non prohibendum esse a sanguine Propheta proclamat, quemque devoratu- rum carnes Dominus salubriter pollicetur. Vides certe in Israelitica castra Amalecitas et Madianitas, ceeterasque pestes pariter conspirasse. Magna sollici- tudinej-grandi consilio, continuoque studio opus est,
jugari. Nullius ergo metu , nullius minis ab hoc spi- rituali conflictu sanctoque certamine retarderis, et Gedeonis illius in morem ad pralium processurus, laguncule ne timeas fractionem. Ecce te in sublimi et in speculo positum oeuli omnium vultusque su- spiciunt; singuli magna de te audire desiderant ; ex praeteritis colligentes quid nunc in majori officio sis acturus, qui quondam positus in minori non sine gloria militasti. At ineptus ego, qui te admonere praesumam , currentemque nitar impellere : cum tu fervore mirabili majora moliaris quam nostra su- spiceturinfirmitas ; et, aquilino more omnia inferiora transvolitans, in ipsius solis ardorem tuos infigere coneris obtutus. »
B $ 1. De Translatione corporis, et cultu B. Gre-
C
gorii VII.
7. Marcus Antonius Marsilius Columna, anno 1574. Salernitanus Archiepiscopus salutatus, prater alia Episcopalis sollicitudinis opera quibus Przlaturz suse annos quatuordecim reddidit posteris memora- biles, librum conscripsit de vita et gestis ac transla- tione B. Matthei Apostoli et Evangelistae ; necdum quidem nobis visum, cognitum tamen ex descriptio- ne elegantissima Metropolitanae ipsius ecclesie, quam inde deprompsit Ferdinandus Ughellus, pra- mittitque Catalogo Salernitanorum Archiepiscopo- rum, tom. 7. Italie sacra. Hic cum tribunam sive absidem templi descripsisset, ita loquitur : « Qui a dextris conficitur angulus ín imo templi illustris plane factus est, ob praeclaram capellam vermiculati operis, quam Joannes de Procida Salernitanus ere- Xit atque dotavit; tum ob plurium Praelatorum splendidissimas urnas, tum vero precipue ob marmo- reum tumulum, in quo Robertus Guiscardus Gre- gorii VII. summi optimique Pontificis corpus collo- cavit, quem ut Henrici 1V. Romanorumque perlidize subtraheret, quasi perfugum hospitio receperat : cujus nos ipsi reliquias, nulla ex parte labefactatas Pontificiisque indumentis ornatas, hoc anno, qui est a tumulatione fere quingentesimus, propriis oculis inspeximus , propriisque manibus contrecta- vimus ; locumque ipsum, vetustate pene collapsum, restituimus ; et in sanctissimi ac generosi Pontificis
D honorem, pene delitescentem, hujusmodi monumen-
tum ereximus, » (quale scilicet in marmorea tabula etiamnum spectatur, et a Ludovico Jacob in Biblio- theca Pontificia etiam recitatur) « Gregorio VII Soa- nensi, Pont. Opt. Max., ecclesiasticz libertatis vindici acerrimo, assertori constantissimo : qui, dum Romani Pontificis auctoritatem adversus Henrici perfidiam strenue tuetur, Salerni sancte decubuit A. D, C15, ΟΧΧ. v. vir. Kal.Junii. M. Ant. Columna Marsilius , Bononiensis, Archiepiscopus Salernitanus, cum illius corpus, post quingentos circiter annos , sacris amictum et fere integrum, reperisset ; ne tanti Pon- tificis sepulerum memoria diutius careret, Grego- rio XIII. Bononiensi sedente, M. P. pridie Kal. Quintiles A. D. οἵο.μο. 77, νυ
4
17 | PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. | 18
8. Robertus Guiscardus, Normannici in Calabria A verit titulo Cardinalitio , concesseritque mantello
atque Sicilia Ducatus, postea Regni, conditor, eodem quo Gregorius aut saltem altero post anno, mense Julio obiit; eique fllius Rogerius successit, usque δὰ 1101 superstes. Et hic forte melius adscrihere- tur marmorei sepulcri erectio : nam Ordericus Vitalis seculi 12. scriptor Historie Eccl. lib. 8. indicare videtur, alio loco prius eonditum Sanctum fuisse : sie enim loquitur : « Defuncti Pape corpus in Con- fessione B. Batholomai Apostoli tumulatum est, ubi meritis ejus fidei petentium, miraculorum copia divinitus ostensa. Nam leprosi de aqua unde corpus ejus ablutum fuerat, petierunt ; qua consecuta fide- liter loti sunt, et opitulante Deo protinus mundati : » idque fortassis in translatione corporis ex loco pri- mz sepulture in ipsa Confessione, ad locum in quo ducentis fere post mortem Gregorii annis tumulum ejus reperit Joannes Prochita, celebratissimus ille Vesperarum Sicularum auctor. Hic vero nescio quam aliam potuerit habere causam ejus sacelli, ipso sepulcri loco, tam magnifice extruendi, quam peculiarem affeetum erga ibi sepultum Pontificem, innixum vulgari de ejusdem sanctitate et miraculis opinioni, quamvis ipsum sacellum S. Michaeli Archangelo , non autem Gregorio fuerit dedicatum. Nec nihil ad probandum ejusdem antiquum cultum faeit, quod Anastasius Papa IV, annis haud multo pluribus quam sexaginta post Gregorium , picturis exornans absidem et altare Oratorii S. Nicolai in Urbe, prout ipsum aenea tabula expressum dedi in Appendice ad primam partem Chronicohistorici Co- natus de Romanis Pontificibus, Gregor. VlI, &que ac Sanctos alios ipsamque Deiparam, depinugi fecerit cum titulo Sancti et diademate circum caput ducto. Sed ista Marsilio vel ignorata penitus vel dubia cum essent, prudenter titulo istiusmodi abstinuit , et Ro- manz Sedis arbitrium sibi credidit expectandum. Hujus autem sententie, an et quomodo ei fuerit de- clarata, ignoro : unum video, quod przefatus Grego. rius XIII, elapso jam sexennio a memorata inven. tione, mortuoque Marsilio, cum « emendato Kalen- dario, Romanum quoque Martyrologium corrigi per viros eruditos curaret anno 1584, correctumque et multis loeis auetum imprimi, » quale penes nos ha-
rubro ac mitra Damascena uti, privilegio per Lu- cium III. postea confirmato. Manebat interim sa- crum corpus, vel in ipso ubi illud Archiepiscopus Marsilius invenerat monumento, sel inde exem- ptum servabatur in sacrario, quousque Romanus Pontifex annuisset sub altari condi. Id vero primum anno 1595. esse factum asserit auctor recentissimi marmoris, quod anno 1685. sub manu seulptoris versabatur, finem huic Paragrapho facturum. Erat tunc Romanus Pontifex Clemens VIII, cujus rescri- ptum aliquod proferri optarem; erat etiam Saler- Ditanus Archiepiscopus Marius Bologninus; qui, si predictam Translationem fecit, potuit etiam a re- liquo Corpore separasse sacrum Caput, argenteo capiti includendum, pretioseque ex :re inaurato gemmisque et lapidibus ornatze statue imponendum : idque die 4. Maii, quo die Translationem prezeme- moratam, annua celebritate colendam, exinde susce- pit Salernitana Ecclesia, solita ipso die 4. Maii; atque etiam die 25. deferre ex sacrario praedictum Caput ad istud altare, cum pompa processionali magnoque luminarium apparatu et populi concursu. Sunt tamen qui Translationis istius auctorem fa- ciunt ipsum Archiepiscopum Marsilium : hic vero dicitur obiisse anno 1582; adeoque Martyrologii Gregoriani editionem praememoratam ipsa Transla- tio precessisset duobus annis : sed et istam pre- cesserant editiones Martyrologii dug, quarum annos
C nobis indicare non curavit Baronius; utraque au-
tem vel alterutra earum potuit Gregorii VII. nomine aucta fuisse, priusquam Translationem faceret, δὶ eam forte fecit, Marsilius.
10. His veluti gradibus paulatim provectus B. Gregorii VII. cultus, denique ad celebritatem Officii Duplicis, proprie de ipso agendi, erectus est, sub Joanne Bellarminio Bolognini successore. Ab hoc siquidem impetratum et ad notitiam usumque totius Cleri Salernitani imprimi jussum est Breve, anno 1610, cujus exemplum, cum aliis nonnullis instru- ctionibus huc spectantibus, ut manu et fide Notariali acciperem ; fecit B. D. Nicolaus Lavianus, Salerni- tani Collegii nostri Rector anno 1685. Ipsum tale est :
bemus exemplar; eidem post S. Bonifacium 1V. ἢ PAULUS papa quintus ad perpetuam rei memoriam :
permiserit inseri etiam Gregorium VII. cum hoc elogio. « Salerni depositio B. Gregorii Papa septi- mi, qui, Alexandro secupdo succedens , Ecclesiasti- eam libertatem ἃ superbia Principum suo tempore vindicavit, et viriliter Pontificia auctoritate de- fendit. » Pro quibus, in ejusdem Martyrologii edi- tione nova, Caesaris Card. Baronii Annotationibus mox aucta, Sixto V probante scriptum fuit : « Sa- lerni depositio B. Gregorii Pape septimi, Ecclesia- sticz libertatis propugnatoris ac defensoris acerri- mi : » eademque hactenus sie leguntur.
9. Ex hine ecepit festum B. Gregorii a Canonicis Salernitanis celebrari, ipsius Sancti Pontificis me- morise baud iter obligatis, quod eos orna-
« Domini nostri Jesu Christi, qui servos suos eterna glorie premio donat in ccelis, vices quam- quam immeriti in terris gerentes; ex injuncti nobis officii debito omnino tenemur procurare ut eorum- dem servorum Christi honos et veneratio in terris quoque promoveatur; ideoque fidelium votis, quze peculiarem erga illos cultum respiciunt, libenter annuimus, prout in Domino conspicimus expedire. Sane nobis nuper fuit expositum , nomine Fratris Joannis Archiepiscopi Salernitani, ac dilectorum filiorum Decani et Capituli eeclesie, necnon totius Cleri Civitatis Salernitane , quod ipsi ex peculiari, quam erg&h Beatum Gregorium Papam VII, cujus in- dignum successorem divina dignatio nos esse voluit,
19 S. GREGORIUS VII PAPA. | $0 devotionis gerunt affectum , peculiari quoque ritu A tertiam, cujus donum Episcopatum pecuniis coeme-
die Natali ipsius, et illius Translationi sacro, de eodem Beato Gregorio sacrosanctum Missae et alia divina Officia tenoris subsequentis recitare deside- rant. » Officium duplex recitandum per Capitulum et Clerum Civitatis Salerni quotannis in die festo, et in die Translationis B. Gregorii Papze VII. Omnia de Communi Confessoris Pontificis preter illa quz ponuntur propria. « OnATIO. Deus qui Beatum Gre- gorium Confessorem tuum atque Pontificem , San- ctorum tuorum gloria sublimasti; concede propitius ut, qui peccatorum nostrorum pondere premimur, ejus apud te precibus sublevemur. Per Dominum, » etc. Sit Commemoratio S. Urbani Papa et Mar- tyris in primis Vesperis, et in Laudibus (dum oc- currit) et in Matutino IX. Lectio. Similiter in se- cundis Vesperis S. Eleutherii P. et M.
11. Ad Matutinum in primo Nocturno Lectiones de initio secunde Epistole B. Petri Apostoli, prout habe& Breviarium Romanum in feria sexta infra Octavam Ascensionis. In secundo Nocturno « Lre- CTIO IY. Gregorius Papa VII1, Soana in Etruria na- tus, doctrina, sanctitate omnique virtutum genere cumprimis nobilis, mirifice universam Dei illustra- vit Ecclesiam ; supremam vero Sacerdotis sui in terris dignitatem admirabiliter, qui est admirabilis in Sanctis suis Dominus, pramonstrare dignatus est. Nam cum parvulus, ad fabri ligna edolantis pedes, jam litterarumainscius luderet; ex rejectis tamen segmentis illa Davidici elementa Oraculi « Domina- bitur a mari usque ad mare, » divinitus conformasse narratur. Is ab ineunte state Roma honestis ani- mum disciplinis excolens, in domo S. Petri est enu- tritus, tali nutritore dignus alumnus : ut eujus altis- simam, Deo largiente, auctoritatem — suscepturus aliquando erat, ipsius Apostolico in gremio educatus, Apostolicis illis, quas postea in gerendo summo Pon- tificatu exhibuit, virtutibus plenius imbueretur. Tu autem, Domine, etc.
12. « LEcTIO v. Juvenis Ecclesi libertatem , a Laicis oppressam, ac depravatos Ecclesiasticorum mores vehementius dolens , in Cluniacensi Monaste- rio, ubi sub Regula S. Benedicti austerioris vitz observantia eo tempore maxime vigebat, Monachi habitum induens, tanto pietatis ardore Divine Ma- jestati deserviebat, ut a sanctis ejusdem Coenobii Patribus Prior sit electus. Inde mox a S. Leone Papa nono, quia lucerna lucens et ardens in clau- strorum angustiis latere non debebat, sed in Eccle- sid altissimo vertice Dei jussu locanda erat, Ro- mam adductus, et sancte Romane Ecclesi: Subdia- eonus ordinatus, eidem S. Leoni ac successoribus usque adeo carus fuit, ut nihil sine ipsius consilio gererent. A Victore Papa secundo legatus a latere in Galliam missus, Episcopum publice Simoniaca labe infectum, quia humanitus convinci non poteret, di- vinitus convicit; cum jussus Antistes, Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto palam pronuntiare, dua- bus quidem Divinis Personis facile pronuntiatis,
rat, proferre nullo modo valuisset. Tu autem.
13. « LEcTIO vt. Denique a Nicolao secundo Ponti- fice Archidiaconus Cardinalis, et ab Alexandro item secundo Cancellarius S. Roman Ecclesi: creatus, eidem in summum Pontificatum succedere meruit. Ad tanti vero honoris apicem assumptus, jam for- ma gregis factus, quod verbo docuit, etiam exemplo demonstravit; 86 fortis per omnia athleta, se pro muro domui Israel ponere non timuit. Henricum Germanis Regem quartum, Ecclesicz infestum, Fide- lium communione regnoque privans, subditos popu- los fide ei data liberavit. Cum postea ab iniqui Re- gis exercitu Romz gravi obsidione premeretur; ex- citatum ab hostibus incendium signo Crucis extinxit ;
B aliis quoque, tam vivus quam mortuus, miraculis
clarus. Ex Apostolorum etate nullus Pontificum fuisse traditur, qui majores pro Ecclesia Dei labo- res molestiasque pertulerit; aut qui pro ejus liber- tate acrius pugnaverit. Innumerabilia sunt qua vel fortiter sustinuit, vel multis coactis in Urbe Syno- dis sapienter constituit. De manu Henrici tandem a Roberto Guiscardo Duce Northmanno ereptus, Saler- num veniens, ibidem octavo Kalendas Junii, cum prafuisset Ecclesi annos duodecim, mensem unum, dies tres, creatis compluribus Rome atque alibi Cardinalibus et Episcopis, die Dominico migravit ad Dominum ; ejusque sacrum Corpus in Cathedrali Basilica Salernitana est honorifice conditum. Tu autem , » etc. In tertio Nocturno Lectiones de Ho- milia S. Leonis Pape in Evangelium, « Venit Jesus in partes Casares» Philippi, » quas habet Brevia- rium Romanum die 22. Febr. ip festo Cathedre Antiochene S. Petri.
14. Missa dicitur, qui ponitur in Missali Romano die 11 Aprilis, in festo Sanct. Leonis Pape, pre- ter Orationes.ORATIO PRIMA. « Deusqui B. Gregorium etc. » ut supra. « SECRETA. B. Gregorii Confessoris tui atque Pontificis, quesumus, Domine, annua 80- lemnitas nos [tibi] reddat acceptos ; ut per hzc pize placationis officia, et illum beata retributio comitetur et nobis gratie tu&e dona conciliet. Per Dominum. PosTCoM. Da, quasumus, Domine, fidelibus populis B. Confessoris tui atque Pontificis Gregorii semper
D veneratione laetari, et ejus perpetua supplicatione
muniri. Per Dominum , etc.
15. « Cumque tam Joannes Archiepiscopus quam Decanus et Capitulum ac Clerus predicti nobis hu- militer supplicari fecerint ut de opportuna sibi in premissis licentia providere benignitate Apostolica dignaremur; Nos, eorum laudabile desiderium in Domino plurimum commendantes, et eorum singu- los a quibusvis excommunicationis , suspensionis et interdicti, aliisque ecclesiasticis sententiis , censuris et poenis, a jure vel ab homine quavis oceasione vel causa latis, si quibus. quomodolibet innodati eri- stunt ; ad effectum prasentium duntaxat consequen- dum, harum serie absolventes, et absolutos fore censentes , hujusmodi supplicationibus inclinati, de
3
21 . PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 22 venerabilium Fratrum nostrorum S. R. Ecclesi& A pie et fideliter exequi, auctoritate qua fungimur
Cardinalium, sacris Ritibus praefectorum, quibus rem examinandam et mature discutiendam commi- simus consilio, eisdem et pro tempore existentibus, Archiepiscopo Salernitano, ac Decano et Capitulo Ecclesie, et Clero. Civitatis Salernitana, ut Officium predictum cum Missa de communi unius Pontificis, cum Orationibus, et Lectionibus secundi Nocturni propriis, annis singulis, tam ejusdem B. Gregorii quam ejus Translationis diebus festis, sub ritu du- plici recitare libere et licite valeant, Apostolica au- ctoritate tenore praesentium, perpetuam licentiam et facultatem concedimus et impertimur : non obstan- tibus constitutionibus et ordinationibus Apostolicis nec non D. Ecclesie, etiam juramenti, confirma- tione Apostolica, vel quavis firmitate alia roboratis , statutis, οἱ eonsuetudinibus, ceterisque contrariis quibuscumque. Datum Romse apud S. Marcum, sub Annulo Piscatoris, die 18 Julii, 1609. Pontificatus nostri anno 5. » S. Cobellutius.
16. « Joannes Beltranus de Guevara, Miseratione Divina et Apostolicee Sedis gratia Salernitanus Ar- chiepiscopus, Regius Consiliarius, et in presenti Neapolitano regno per sacram lvegiam Majestatem Generalis Visitator, inter alios czelestes ac pene in- numeros thesauros quibus divine benignitati 88 - lernitanam Ecclesiam ditare atque illustrare placuit , haud postremo loco numerandum profecto videtur sancti Gregorii VII sacrum ac venerandum corpus; qui post tot labores, tot aerumnas atque persecutio- nes, pro Dei Ecclesia fortissime et constantissime invictissimo animo toleratas, tandem (divina sic dis- ponente Providentia) in Salernitana civitate obdor- mivit in Domino ; ut quam in corpore mortali, sua venerabili presentia, ad tempus latificaverat, etiam pretiosa morte, ad coenam nuptiarum Agni vocatus; in perpetuum illustraret. Nos autem, quamvis in- digni, in Salernitane Ecclesie regimine constituti, cum, loca Divinz: Majestati dicata visitantes, in ipsa Cathedrali nostra Basilica monumentum memorati gloriosi Pontificis accurate perspiceremus , et debito Calitibus honore ac veneratione illum carere haud equo pati animo possemus; ex Apostoliea Sede di- ploma nobis haud segniter impetrandum esse cen- suimus, ut et congruus sancto Pontifici exhiberetur honos ab omnibus, et Salernitana civitas ex hoc in dies singulos magis magisque Dei promeretur cle- inentiam, tam pr&clari Confessoris atque Pontificis Deoque eum primis accepti adjuta suffragiis. Ne illam quidem causam silentio pratereundam arbi- tramur, quam nulla unquam apud vos vetustas, nulla unquam delere debebit oblivio : quod, cum Sa- lernitanum Capitulum (quemadmodum a Preedeces- sore nostro fel. memor. Marsilio litteris proditum est) ab eodem Beato Pontifice magnos consecutum sit honores, alacriter atque omni studio ad illius ita bene de vobis meriti cultum atque venerationem debetis incumbere. Hoc igitur tempore volentes impetratum jam nuper a Sede Apostolica diploma
mandamus atque pr&cipimus dilectis in Christo flliis, Capitulo et Clero civitatis nostrae Salernitanze, ut quotannis, juxta commemorati diplomatis se- riem, tam in Natalitiis S. Gregorii Pape celebrandis die 25 mensis Maii quam in festo Translationis ejusdem celebrando die 4 mensis Maii, Missam et Officium proprinm sub duplici ritu, nostro jussu typis excusa, post hac ad ipsius gloriosi Pontificis honorem cantare vel recitare teneantur. Si quis au- tem huie nostre semper valitura constitutioni pa- rere contempserit, is quidem gravioris eulp& vin- culo apud tremendum Dei omnipotentis Tribunal sese noverit illigatum, Datum Salerni, 11 Kal. Se- ptembris, 1610. » ᾿
17. His non contentus Beltraminius, egregiam ex marmore statuam, qu& hodieque extat, sculpendam curavit, ipsoque in sacello collocandam, usus periti
sculptoris manu, nescio an etiam vera effigie viven-
tis Gregorii, qualis Salerni potuit fuisse conservata. Talis certe digna esset quam hic vellemus eri in- cisam repraesentare, potius quam inventum I. B. de Cavalleriis, qui Gregorium proximosque decessores ac successores reprzesentavit barba rasa, contra tem- poris illius morem, ex Anastasiana S. Nicolei in Urbe tabula, cujus alibi exhibitte supra meminimus, cognoscendum. RBeltraminio, ad Pacensem in Hispa- nia Ecclesiam translato, successit anno 1612 Lucius Cardinalis Sanseverinus : qui tertio sui Arcbiepi-
(C scopatus anno, suam quoque religionem erga B.
Gregorium testatam facit, hujusmodi titulo, sub an- tiquiori Marsilii tabula, in alia similiter marmorea : « Ego Lucius Sanseverinus, Archiepiscopus Saler- nitanus, altare hoc in honorem B. Gregorii Pape VII consecravi; ejusque sacrum corpus in eo in- clusi; presentibus, annum unum; anniversaria deinceps consecrationis die, ipsum pie visitantibus, quadraginta dies vere Indulgentize de Ecclesise more concessi. A. D. 1614. die 4 mensis Maii. » Novum hoc altare fuerit, quod iterande Translationis ocea- sionem dedit : ea autem prudenter fuit in eumdem diem indicta quo prior, ne festa multiplicare opus foret. Eadem occasione crederent fuisse a Soanen sibus impetratum Brachium ; nisi misse mihi in- structiones dicerent Cardinalem Soanensem, Pauli V creatione sacro Collegio adscriptum , pio érga concivem Pontificem affectu motum , eum Sede va- cante Salerni resideret, ab eodem Paulo V impe- trasse Pontiflcium Breve ad Capitulum Salernita- num, quo jubentur Canonici, ad solatium civitatis Soanensis, ipsiusque B. Gregorii honorem, insignem aliquam ejus Reliquiam largiri. Hoc Breve, una cum commendatitiis Magni Hetrurie Ducis litteris, aliisque ipsius Cardinalis , per duos Soanensium Le- gatos oblatum Capitulo , persuasisse dicitur ut dex- trum brachium iis donaretur, scriptumque esse de ea re instrumentum Notariale, et in archivio Cathe- dralis servatum. Haec cum vacante Salernitana Sede, Paulo autem quinto sedente, sic scribantur facta :
D 93 : ^
» .
S. GREGORIUS VII PAPA. 94
oportet ot facta sint digresso in Hispaniam Beltra- A et molestia peregrinationis et instantia eruditionis ;
minio, Lucio autem necdum suffecto, id est anno 1612. Sed. quis tum ferit inter Cardinales, cui Soa- na fuerit patria, discere non potui ex novo Ciacco- nio Oldoini, nullum ejusmodi nominantis, inter sexa- ginta quos Paulus creavit : quare optarem ipsum instrumentum videre, ex eoque dubii hujus solutio- nem petere.
18. Quae porro ipsius Sacelli jam toties memorati fortuna fuerit, ibidem post hac legitur in marmore, sequentibus verbis, per D. Fabritium Pintum dicta- tis exarato. « Sacellum hoc Divo Michaeli Archan- gelo, Duci invictissimo, a strenuo Milite Joanne de Procida, Salernitano Patricio, ac patrie ornamento, olim dicatum ; anno 1595. sacra Beatissimi Grego- rii, non Magni, sed Pontificis plusquam Maximi , translata sub aram accepit ossa; ut in Archangeli tutela jaceret mortuus, qui Roma dum viveret arce S. Angelia schismatico Imperatore Henrico se tutum reddidit; et Propuguatoris ecclesiastice libertatis reliquie defensorem haberent illum per quem a rebellantibus Deo spiritibus liberum se agnoscit cze- lum ipsum. Tandem Eminentissimi Cardinalis Fa- britii Sabelli munificentia, Salernitano Reverendis- simo Capitulo Sacelli jure donato, auctori Vesperi Siculi possessores suecessere Canonici; qui Cardi- nalitiis et nomine et insigniis ab eodem ornati Pon- tiflce ; Gregorii Septimi glorias perpetuo cauent, non gloriosam de Gallis reportatam a Joanne victoriam. » Hsc Pintus; qu&, sic intellecta quasi, usque ad Translationem pr&dictam, alibi quam ipso in Sa- cello jacuerit Gregorii corpus ; non satis consona es- "sent praelaudato certissimoque Marsilii testimonio ; proinde accipienda sunt citra ejusmodi restrictio- nem. Miror porro nullam hic fleri mentionem nuper defuncti Archiepiscopi Gregorii Caraffee , cujus atque memorabili munificentia idem Sacellum , ut mihi seribitur, nova undique pictura aureoque splendore exornatum resplendet : picturis autem illis praecipue reprsesentatur honorifica Pontificis in Urbem exce- ptio, una cum Roberto Duce ipsam subventus (sic), inter fidelis populi acclamationes festivas, Christi Vicarium suppliciter venerantis.
€ UI. De monachatu ὃ. Gregorii VII, et tempore Priorat D
us Cluniacensis ab eo gesti.
19. Quis de hoc argumento continent Lectiones supra memorate , suis mendis non carent : nam et habitum Cluniaci susceptum a Gregorio asserunt, et Priorem inibi electum videntur dicere, priusquam Romano Clero adscriberetur, quorum neutrum pu- tamus cum veritate subsistere ; quapropter digna videtur eausa quie hic accuratius examinetur. Vitae auctor Paulus, Sancti hujus Pontificis primordia de- scribens, num. 6. asserit quod « iu pueritia avun- culo suo, Abbati monasterii S. Márie in Aventino monte, ad instructionem liberalis scientie et com- positionem moralis discipline, a parentibus com- mendatus... adolescentiam vero ingressus, profectus est ig Franciam, domiturus ibi carnis petulantiam
inde post aliquot annos Romam rediturus, moram fecit aliquantum temporis in aula Henrici [1]... Post hac Romam reversus : cum studio perfectionis insisteret... ingredi statuit in partes Germanis et Gallie; cumque "venisset ad Aquas-pendentes, » triplici visione prohibitus ultra pergere, « sicque in Romane Ecclesie solatium revocatus,... Subdia- conus a Leone Papa IX. ordinatus, monasterio S. Pauli miserabiliter desolato prelatus est. » Hac le- gens, Abbatem factum vides; sed Regularis , an Se- cularis seu Commendatarius, merito dubitabis, dum in pragressis nihil invenis unde intelligas Mona- chum revera fuisse. Monachum tamen expresse vo- cat, qui scire optime potuit, dum ait : « In illis die- bus erat » ibi, scilicet Wormatii et anno 1047. cum Leo Pontifex coram Imperatore designaretur, « Mo- nachus quidam Romanus, nobilis indolis adole- scens, Hildebrandus nomine, clari ingenii sancte- que religionis. Hunc igitur beatus Episcopus » Bruno Tullensis, postea Leo dictus, « vocavit ad se, rogavit ut simul Romam rediret. »
40. Monachus ergo Hildebrandus fuit, et quidem Monachus Romanus ; utique ejusdem monasterii in quo fuerat puer educatus; nec nisi Monachus tran- siit in Franciam , nec aliter est in aula Henrici Im- peratoris conversatus : proinde monasticorum Fa- storum Auctores, Dorganius, Menardus, Bucelinus, merito illum adscripsere suis. Maxime cum Ottho
Ο Frisingensis dicat eum « Cluniaci Prioratus obe-
dientam administrasse, » quando Leo Pontifex de- signabatur. Sed dubium est quando id verum esse potuerit sí verum est, quod solum anno 1046 trans- gressus est Alpes cum Gregorio VI ; et adhuc erat adolescens, quando eum Wormatisg secundo post anno invenit Bruno. Quid? An venerandi illi Patres, in tam grandi abbatis sui S. Odilonis setate, quantam habuit moriens anno 1048. exeunte, peregrinum ado- lescentem, paucis apud se mensibus versatum, Prio- rem sibi constituerint, et mox ad aulam Imperato- ris miserint? Atqui et in aula aliquantum temporis actum scribit Paulus pr&citatus, et aliquot annos in Francia traductos , priusquam Romam revertere- tur. Difficilis nodus : sed qui videtur solvi posse, paulo laxius accipiendo nomen « Adolescentis » ; et du- plicem Hildebrandi profectionem trans Alpes distin- guendo, sicut cirea annum 1020. natus, postea 88- tatis 16. Christi 1036. quando Romana Ecclesia foedissimis agitabatur procellis, sub tyrannide potius quam Poniificatu Benedicti ΙΧ. migraverit Clunia-
eum adhuc tiro; et fortassis ex consilio avunculi
sui, ne Romanz urbis corruptissimis tunc moribus (ubi omnis pene Clerus aut Simoniacus erat aut concubinarius, aut etiam vitio utroque sordebat) inquinaretur zelas tenera, et primum accensi igni- culi pietatis tam mali exempli suffocorentur. Ibi ergo sex annos vel septem egerit sub optima S. Odilonis disciplina , donec jam satis notus atque probatus permissus est redire Romam, ad discipli-
25 PROLEGOMENA. — ACTA S
. GREGORII. | 46
nam Cluniacensem in avunculi monosterium indu- A sic etiam verti laudi debet quod, videns suam pro-
cendam; prius tamen occasione aliqua dederit se in aulam Imperatoris, ac tandem Romam venerit circa annum setatis 24. Christi 1044. Hic vero cum pejori omnia in statu reperisset quam antea, duobus simul Papatum gerentibus, eo scilicet quem dixi Benedi- eto IX. et recens eontra hunc a Romanis electo Sil- vestro 1II ; iterum deseruerit Babylonicam istam confusionem, in Galliam vel Germaniam se rece- pturus : sed iis quas dixi visionibus ex itinere revo- catus, et in Clerum Romanum sit adscriptus a Gre- gorio VI : qui sub idem tempus utrique Pseudopon- tiflci persuaserat male invaso loco cedere, eoque commeritus fuerat ut ipse in eumdem eveheretur libera electione.
21. Certe Hildebrandus ipse, factus postea Gre- gorius VII, in Concilio Romano protestatur, dicens : « Vos scitis quia non libenter ad sacrum Ordinem accessi, et invitus ultra montes cum Domino meo Papa Gregorio abii : » quibus verbis satis aperte significat se, priusquam secunda ae passim potiori vice Roma abiret, extractum e monasterio fuisse, ad ipsius Gregorii VI famulatum, et Romana Ec- clesie Clero donstum. Quomodo autem cum ipso Gregorio rursum Alpes transierit, paucis hic videtur explicandum. Fuerat Gregorius Vl in tam presenti necessitate Ecclesise, justoque metu, ne Benedictus mutata voluntate cessionem retractaret, non praha- bito consensu Regis Henrici, hoc nomine Regis Ger- mania Tertii, Imperatoris Secundi, ordinatus Pon- ufex. Cumque maximam reformande Ecclesic spem bonis faceret, malis vero metum ; ii qui sibi con- scii erant Ecclesiarum dignitates Simonacie possi- dere, vel fornicarie inquinare, facile animum Hen- rici, se preeteritum dolentis, eo flexerunt ut, quando Romana Ecclesia jam dieebatur tres simul habere Pontifices, in Italiam ipse se conferret, tantum scandalum amoliturus in legitima Synodo Episco- porum. Non displicuit ea res Gregorio VI nihil du- bitanti quin suam causam facile probaturus esset Regi, confirmandusque in Papatu. Sed longe opi- nione falsus est. Etenim, convocata Sutrii Synodo, accusatus est ipse pecuniam dedisse Benedicto, adeoque incapax fuisse obtinendi Papatus. Hoc ino-
motionem displicere Principi Synodoque Episcopo- rum, licet de causa informatis, renuntiare maluerit, quam a se constitutam pacem obtinendo dissol- vere.
22. Hac autem in tota re maximi faciendum est Hildebrandi, licet adhuc juvenis, judicium; quod senior postea summe auctoritatis suffragio confir- mavit, probavitque quanta etiam juvenis constantia fuerit. Sic enim seribit Ottho prelaudatus : « Hune Gratianum, Alpes transcendentem, secutum fuisse tradunt Hildebrandum, qui postea summus Pontifex factus, ob ejus amorem, quia de Catalogo Pontificum semotus fuerat, se Gregorium septimum vocari vo- luit; et, sicut in Lucano habes,
« Victrix causa diis placuit, Sed victa Catoni : ita et huic Hildebrando, qui semper in ecclesiastico rigore constantissimus fuit, causa ista, in qua sen- tentia Principis et episcoporum prevaluit, semper displicuit. » Ms. nostrum de Gratiano predicto agens, dicit quod post abdicationem ductus extitit in Cisalpis partibus; utique ab imperature, novan- darum rerum occasionem sic auferente iis quibus intelligebat non plane probari factum. Hie si men- dum nullum latet, dicendum erit Gratianum et Hil- debrandum ad aliquod Longobardicorum monaste- riorum se recepisse, puta S. Salvatoris juxta Pa- piam; quippe quod ante annos circiter sexaginta, ex Cluniacensis institutionis forma per S. Majolum
(C; reformatum, ubique celebrabatur fama severioris
discipline. In eo tamen diuturna mora eisdem fuisse non potuit : quia non placuit discedenti ex Italia imperatori, cis Alpes relinqui Gratianum.
23. Quo autem eum deduxit Hildebrandus? « In Gallia, » inquit ad an. 1049 Baronius, « profectus cum Gregorio VI apud Cluniacenses, penes quos Sciebat monasticam vigere observantiam, habitavit, monachus inter monachos degens. » Addo ego, « et pridem notus hospes, atque omnibus pro merito eximie virtutis sapientizeque charissimus : » Ad quas ejus prarogativas cum aecederet gratia auctoritas- que Gregorii, licet jam depositi, apud Cluniacensás monachos pro merito ingens; mirum non fuerit, si eum S. Odilo priorem constituerit, sustentaturum
pinato successu perculsus Gregorius, vidensque D vigore adolescentiae (qua tamen jam attigerat zetatis
Episcopos ad Regis votum in sui damnationem de- positionemque propensos ; ultro cedens, eorum ar- bitrio se permisit; quamvis eo quod accusabatur facto, non commisisse Simoniam, sed solum inju- riam avertisse ab Ecclesia; neque emisse a Benedi- cto dignitatem, sed eamdem ex merito a Clero Romano obtinuisse plusquam verosimiliter susti- neant alii; unde et a S. Petro Damiarío laudatur, et Ecclesiastici status reformationem ab eo habuisse principium agnoscunt Rudolfus Glaber, Ottho Fri- singensis, aliique. Quo posito, sicut Joanni Gra- tiano (ita enim antea vocabatur) honori fuit Eecle- siam redemisse ab ea cui mancipata injuste erat servitute, et su&ulise sehisma quo affligebatur;
annum 27) senectutem suam ipsique Gregorio ma- jori cum potestate ministraturum necessaria. ln- terim contigit Roma mori, non solum suffectum Gregorio Clementem sed etiam Damasum, ambo ejus nominis secundos, omniaque misceri a Bene- dicto, iterum in Sedem Apostolicam regredi mo- liente : quare Romani optimum censuere, legatione missa, rogare regem, designaret ipse quem eligi a se Pontificem vellet. Hujus autem rei fama Clunia- eum perlata, existimo Hildebrandum excurrisse ad regem, cui jam pridem carus fuerat, si forte ei per- suadere posset restituere Gregorium, quem non credebat citra injuriam aliquam loco motum, scie- batque eodem quo flagrabat ipse reformandz Eccle-
27
S. GREGORIUS VII PAPA.
28
sim zelo sstuare. Sed alium huic itineri exitum A Amalfitaui archiepiscopi; quos ambos tum Rome
destinaverat Deus; quia per talem occasionem venit in notitiam novi Pontificis, exeunte anno 1047 desi- gnati; qui, hominem nactus Romane urbis vitia et -eorruptelas non scientem minus quam odientem, crediderit eum sibi consilio et auxilio utilissimum esse posse, si secum venire persuasisset.
24. Ottho Frisingensis paulo aliter rem narrat, quasi per Gallias iter Romam tenens noviter desi- gnatus Pontifex, et Cluniaco transiens, ibi invenerit Hildebrandum priorem : additque quod hie illum « adiens, eemulatione Dei plenus, constanter de in- ecpto redarguit; illicitum esse inquiens per ma- num laicam Summum Pontificem ad gubernatio- nem Ecclesie violenter introire : verum, si suis credere velit consiliis, utrumque, et quod majestas imperialis in ipso non exacerbetur, quodque libertas Eeclesi in electione canonica renovetur, se polli- eetur effecturum. Inclinatus ille, ad monitus ejus purpuram deponit; peregrinique habitum assumens, et ducens secum Hildebrandum, iter carpit. Igitur ad Urbem usque venientes, consilio Hildebrandi a elero et populo in Summum Pontificem Bruno, » mox Leo dictus, « eligitur ». Nihil quidem de as-
B
sumpta purpura habet Vita Leonis; et quoad habi- .
tum peregrini, eum susceptum ait, post natalem domini Tulli eelebratum. Nolim tamen propterea rejicere totam narrationem auctoris tam antiqui, et non solum seculo post rem gestam scribentis; modo permittat excusare et corrigere leve erratum in loco, et quod ille Cluniaci factum ait, actum Wormatize credere. Profitetur in Romana synodo supra citata « Gregorius VII. » quod qui « invitus ultra montes cum domino suo papa Gregorio VI abiit, magis in- vitus «nm domino suo papa Leone ad specialem » Romani cleri « ecclesiam rediit. » Credo autem non alia conditione consensisse in reditum, quam si Leo, consilio isti suo obsequens, Romam privatus ingredi decerneret, cleri consensum liberum in sui electio- nem requisiturus; quamvis id fortassis non erat omnino necessarium, si per compromissum Roma-
rum ipsorum arbitrium eligendi Pontificis fuit imperatori delatum, uti existimant aliqui contra mentem Baronii. Ms. nostrum de Vitis Pontificum,
esse sciebat, et pro egregie sanctitatis merito maxi- ma ibidem pollere auctoritate ac gratia. Utrumque ex S. Odilonis Vita scimus : qui cum hic Silviniaci in Gallia obiit, ultima die anni 1048 sub noctem, necdum integer annus effluxerat quod Roma redie- rat; Laurentius autem (ut in eadem Vita habetur) eidem ibi &grotanti per menses quinque maximo solatio fuerat, vir, !S. Petro Damiano teste, « qui potens in litteris ac bigiossus, Grece noverat οἱ Latine; et, quod longo prestantius est, laudabilis vite claritate pollebat, » mortuus ibidem Rome proxima post mortem S. Odilonis Quadragesima : in eujus altera et antiquiori Vita per Liziardum, idem Laurentius appellatur « vir per omnia sanctis- simus in Scripturis utriusque linguze facundissi- mus, istiusque Patris familiarissimus ; quorum uter- que animus conglutinabatur individui amoris spi- ritu. » Si interrogas ubi et quando magistrum Lau- rentium habuerit Hildebrandus; ex mendacissimo Bennonis ore disce certissimam veritatem. Accusat hie Gregorium sextum quod « Laurentium Rome agentem domi semper retinuit, in suo archipresby- terio S. Joannis, ante portam Latinam; » nec du- bium quin etiam in Lateranensi patriarchio, cum es- set Pontifex domesticeumque clericum vel secreta- rium haberet Hildebrandum. Hunc autem nescire- mus fuisse Laurentii discipulum, nisi idem Benno, satanico furore contra illum actus, nos id docuis- set; dum Baronio teste (neque enim ipsum dignor inspicere) in illum declamat, ut « insignem magum, malorum omnium Benedicti IX complicem, docto- rem et principem maleficiorum, qui et aruspicinam publice exerceret, magiamque et alia id genus ve- tita Roma palam cunctis discere volentibus profite- batur; a quo et Hildebrandus ejus discipulus eas- dem magicas artes, legibus divinis et humanis im- probatas, didicerit. » Horum igitur duorum et alio- rum forsitan eximiorum virorum, Roma tunc pari- ter commorantium, operam sibi in tanti momenti negotio procurando minime defuturum sperans Hil- debrandus, potuit quod pollicitus est, cum fiducia optimi successus, spondere Leoni. An autem Ro- mam advenientes ibi adhuc S. Odilonem repererint,
de Leone agens : « Hic a Deo, inquit, electus Pon- D incertum mihi est; Laurentium plane debuerunt in-
tifex, ad urbem devenit Romanam, secum deducens Hildebrandum, qui cum papa Gregorio ad partes il- las ierat... et ejusdem Hildebrandi consilio omnia in itinere et in hac civitate fecit. »
25. Sed qusrat hic fortassis aliquis qua fiducia Hildebrandus, sesquianno duntaxat in curia Ro- mana versatus cum Gregorio, indeque jam alterum sesquiannum absens, potuerit tam efficax auxilium
Leoni polliceri ad obtinendum cleri ac populi Ko-
mani consensum, nedum reipsa exhibere. Si liceat aliquid divinare, dixerim id pollicitum Hildebran- dum, non fiducia propric auctoritatis, quam scire debebat Romze fore exiguam; sed aliene, S. Odilo- nis videlicet sui abbatis, et magistri sui Laurentii
venisse. .
26. Porro ad excusationem Ottonis Frisingensis perperam Cluniaco attribuentis quod factum Wor- matis erat, hoc etiam facit, quod minime dubitari possit quin ex itinere, per Lotharingiam Burgun- diamque instituto, Cluniacum deflexerint Leo et Hildebrandus. Secundo enim Arari commodissima Lugdunum via est : in eujus medio ad dexteram ri- pam est Cabillonensis civitas, et duabus inde ad oc- cidentem leucis Cluniacum; quo Leonem quidem invitare poterat tum sanctitas celeberrima loci, tum Gregorii Expontificis ibi alloquendi commoditas, a quo posset opportunissimis consiliis .informari : ipsum vero Hildebrandum eedem trahere debebat
29 PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 30
necessitas abdicandi Prioratus, et statum monaste- A sui ordinis scriptores antiquiores prz oculis habens
rii constituendi, necdum ex Italia reverso Odilone abbate. Quanto deinde Leonis pontificis anno Hil- debrandus prafectus sit monasterio S. Pauli regendo reformandoque, nullus explicat. Visionem ipsimet ea de re factam Paulus Bernriedensis refert num. 8, similem aliam Leoni oblatam sic describit Ms. no- strum : « Postea, ad regendum, ecclesiam S. Pauli » Leo « tradidit » Hildebrando, « pro quadam visione quam viderat; videlicet quia B. Petrum in predicta visione hilarem videbat, B. Paulum tristem et tur- bulentum erga 8e prospiciebat. »
$ IV. Quomodo ordini Vallumbrosano nuper ascri-
ptus Sanctus hic sit.
27. Premissa,' collatis undique auctorum testi- moniis, solum habere vel per conjecturam potui de Gregorii VII monachatu ; donec, ante non multos annos, amicus noster Tiberius Petraccius, sui Val- lumbrosani ordinis tunc procurator generalis, nunc abbas S. Michaelis Pistorii, obtinuit a sacra rituum Congregatione Decretum, "signatum 21 Januarii 31693. Quo tum nonnulli ordinis istius sancti jube- bantur Martyrologio Romano inscribi, tum ad elo- gium Gregorii nostri supra relatum expresse addit, quod fuit « ordinis Vallumbrose ». Postea 4 Mar- tii ejusdem anni, alterum emanavit decretum, ad ejusdem procuratoris instantiam ; quo approbantur concedunturque lectiones propri: de eisdem sanctis, ac nominatim de « S. Gregorio papa VII, » ubi dici- tur quod, « eum a szculo alienus soli Deo servire cuperet, monasticam vitam professus, ccenobiunx S. Benedicti in patria sua exstruxit, sub institutd Vallumbrosano, quod pridem amplexus fuerat. » Historie Vallumbrosane parens et eruderator dili- gentissimus Ambrosius Locatellus, centum ab hinc annis, « Gregorii VII » sepe meminit cum laude, tanquam suo ordini optime affecti ; ac nominatim cap. 63, eadem Italice referens, quie in Vita mox al- leganda exprimuntur latine, de gestis in synodo Ro- mana sub Alexandro II, ubi plerique prelati ipse- que etiam S. Petrus Damianus obsistebant monachis a S. Joanne missis ad Petrum episcopum Florenti- num Simoni: accusandum : exprimuntur autem his verbis : « Interea insurrexit in concilio quidam vir
Locatellum praefatus, isto vel alio ubi res ferebat loco dixerunt uspiam, ordinis Vallumbrosani mona- chum fuisse Hildebrandum. Solum cap. 67, invenio eumdem Locatellum narrare, quomodo idem Hil- debrandus, Florentiam veniens cum przdicto papa Alexandro, ad componendam discordiam inter mo- nachos et episcopum anno circiter 1063, tentandum sibi proposuerit S. Joannis Gualberti patientiam, ad capiendum experimentum solidae fucatzeve sanctita- tis, compositis ad injurize speciem verbis : « Quorum tamen omnium (sieut ipsemet postea retulit) me- moria ei exciderit, mox atque in sancti conspeetüm venit. Quam adeo sibi, alioquin eloquenti, insolitam obmutescentiam pro miraculo accipiens cardinalis, » inquit Locatellus, « pro indicio eam habuit Dei, san- ctitatem viri comprobantis; eumque deinceps di- lexit ut fratrem, et ex hora annumerori voluit filiis nostre religionis Vallumbrosane. » Ut vera hzec esse probarentur omnia, spiritualis tamen filiationis no- men, quo nonnullis religiosis ordinibus ascribi se faciunt cujuscunque conditionis ac sexus fideles pii, adeo late se extendit, etiam ad laicos et conju- gatos, ut ea sola ratio egre videatur sufficere ad aliquem sanctum uni particulari ordini ascribendum ut proprium; sic enim una eademque persona in multos posset ordines distrahi, et contentionum fa- tuarum. ansam prebere, certantibus partibus, utri phis uvis in-ipsanr competat; Àd imenum exempla sunt, sed nihil attinet ea nunc adducere ; solum dico quod , t Petraccius .aliud nullum habuit fun- dámentufo sie preterioniszquam: dictum Locatelli testimonium, infirmum illud omnino habuit. Sed, prius quam id demonstrem, exhibemda est quaedam ipsius Hildebrandi jam papae Epistola post mortem sancti fundatoris scripta hoc tenore :
29. « Gregorius episcopus, servus servorum Dei, clericis, monachis ac religiosis laicis, disciplinam sanctze recordationis Joannis Gualberti abbatis imi- tantibus, salutem et apostolicam benedictionem. Licet venerandae memorie eumdem Joannem Patrem vestrum corporeis oculis non viderimus, quia tamen fidei ejus puritas in Tuscis& partibus mirabiliter re- splenduit, multo eum amore dileximus. Cujus san-
egregius et excellentissimus, alter quasi Gamaliel T) ctae conversationis quamvis vos imitatores esse stu-
nomine scilicet Hildebrandus, monachus et archi- diaconus Ecclesi$ Romans et cardinalis : qui prius fuit prior monasterii Cluniacensis ordinis S. Bene- dicti, et qui post decessum Alexandri 1I Apostolica est dignitate preeditus. Et quia placuit sibi ut fieret defensor causs Christi, factus est postea Vicarius ejusdem Christi, hoc est Papa, et vocatus est Gre- gorius VII. Qui, dum esset cardinalis, hane contro- versiam prudenter audiens, et auctoritatem cano- numsapienter perpendens, monachorum in universis adjutor et defensor nobiliter exstitit; quos non pe- detentim ratioeinando, sed aperte atque fortissime defendit, contra (nnium opinionem. »
28. Sed nsque hic auctor, neque ípsum aliosque
diosos non ambigimus ; ut vigor rectitudinis vestrae ad exstirpandam de agro Dominico zizaniam sollici- tius invigilet attentiusque ferveat paterne vobis exhortationis verba impendimus. Vos itaque, dile- ctissimi, in quantum possibilitas permittet, vitam il- lius sequentes, et vere filios ejus et haeredes simili vos conversatione probantes, viriliter agite et confor- tamini in Domino et in potentia virtutis ejus. Docu- menta sanctarum Seripturarum, quibus heretieo- rum argumenta destruuntur et fides sancte Ecele- sie? defenditur contra membra diaboli, mens vestra quotidie meditetur, et ea qua solet libertate in ma- lorum confusione erigatur. Eos autem qui in vobis confidunt, et consilium religionis vestrae sequi dis-
31 S. GREGORIUS VII PAPA. 3? ponunt, more prtedieti Patris vestri suscipite, et A Saneto Fundatore florebat, in expugnandis Simo-
de iis quee ad salutem eorum pertinere videntur sanetis exhortationibus instruite; ut non solum vestra, sed et vos sequentium circumpositi populi considerantes sancta opera, glorificent Patrem ve- strum qui in ccelis est. Nos autem ipsum amorem quem Patri vestro et vobis olim impendimus, donec nostros spiritus rexerit artus, exhibere desidera- mus; et tanto quidem deinceps majori vos charitate fovebimus, quanto vos in divinis negotiis ferven- tiores esse probabimus; quibus non solum spiri- tuale, sed et szeculare, si necesse fuerit, auxilium, Deo adjuvante, ministrabimus. Vos igitur omnipo- tentem Dominum exorate ut ipse vires et facultates nobis tribuat, quatenus suscepti regiminis importa- bile pondus possimus tolerare, et sanctam ecclesiam in statum antiquis religionis reducere. Valete. » 80. Obiit S. Joannes Gualberti 13 Julii, ipso quo pontifex Gregorius fuerat anno 1072, paucis diebus post episcopalem seu pontificalem ejus consecratio- nem, factam, sicut infra ostendemus, die 30 Junii ; adeo ut hiec fuerit una ex primis Gregorii, jam epi- scopum se scribentis, epistolis. Hanc autem nobis suggessit sancti Fundatoris Vita, quam ex ms. ec- grapho Ripolensis prope Florentiam Abbatis, apud Reverendiss. Abbatem Ascanium Tamburinum Flo- rentige asservato, habemus beneficio illustriss. D. Francisci Redii. Vitz illiug Auctor ija de seipso jp Prologo loquity& ::4- Fodanfe S evérqudo fnt dhriMp Patre D. Bafthólomieo'Ábbàté mohastérii S. Bar-
niacis, B. Arialdi Martyris apud Mediolanenses ad- jutor fidelis, anno 1060. S. Acto, sicuti jam vidi- mus ad ejus Natalem 22. hujus mensis Maii, mor- . tuus anno 1155. et circa 1070. primum natus, nulla ratione potuit viventis sancti discipulis adnumerari ; sed sua accepit ex illis, ac nominatim ex B. Theu- zone uno ex primis qui usque ad annum 1095. di- citur vitam propagasse, ac nonnulla de Vita Sancti patris mandasse litteris. Hie vero Theuzo, prout ejus verba allegantur ex veteri traductione italica an- ni 1250. existente in archivio Vallumbrosano, non Hildebrandum, sed Gregorium Cardinalem nominat, cui res superius narrata usuvenerit: pro quo si Hildebrandum S. Atto constituit, ratus per anticipa- tionem vocari Gregorium, ex propria id fecit con- jectura, eaque minime solida; cum Gregorius Papa profiteatur quod sanctum « corporeis oculis non vi- derit » umquam. Alphonsus quidem Ciacconius, in Vitis Pontificum et Cardinalium, ejusque recognito- res amplificatoresque Victorellus, Ughellus, Oldoi- nus, pro anno 1063, in quem incidisset congressus iste cum S. Joanne, nullum nobis exhibent Cardina- lem Gregorium. Sed cum certumsit multos ab iis me- dio isto zvo praetermissos, quorum notitiam non fuerunt assecuti, quod vel sola supplementorum identidem adjunctorum copia probat; nihil obest quo minus cogitemus, sub Alexandro Papa II. inter Cardinales revera fuisse Gregorium aliquem, necdum
(C, aliunde notum : quod centum post annis non discer-
tholomezi de Fossato, Ordjnjs, Vallumhzosge t. dicm. ,. nens S. Atto male supposuerit Hildebrandum Car-
cesis Januéplii; eda Ὁ, Andieas:de Σ $. SA Riblobib,: - gnatione civis Januensis; et humilis Prior monasterii S. Matthei diascesis Januensis, Ordinis S. Bene- dicti. .. . novissimus et tantillus inter tantos ejus- dem B. Joannis discipulos, qui ejus gesta, virtutes et signa descripsere, aggrediar in nomine Do- mini, .... fabricare unicum opus de scriptis dictorum discipulorum, ac etiam de aliis gestis ejusdem B. Joannis habitis ex archiviis majoris mo- nasterii Vallisumbrosc, mihi traditis Florentiae anno Domini 1419 de mense Septembris; ac etiam ex aliis gestis, habitis ex scriniis dicti monesterii S. Bartholomaei de Fossato. . . . Sed ut dubitatio-
üinalem, dictum in Pontificatu Gregorium. -
32. Interim manifestam contradictionem verborum Attonis et Locatelli cum ipsiusmet Gregorii asser- tione agnoscens Didacus de franchis, Ripolensis Ab- bas, in Historia S. Joannis Gualberti sub an- num 1638. libris duodecim Italice vulgata; alibi quidem, notatis ad utrumque marginem accurate locis verbisque Auctorum, fidem suam liberat ; in li- bro autem undecimo, tractapns;preecitatum argumen- tum, et in extimo margiue adnumerans Italica verba Theuzonis, ubi Gregorii meminit; in altero, La- tina verba Lectionum propriarum anno 1624. edita-
nis occasionem subtraham, per singula que de- D rum in quibus Hildebrandi nomen exprimitur;
scribo, quibus mihi hac auctoribus sint comperta superius manifestavi et iterum manifesto, quia ex scriptis discipulorum suorum, quorum nomina sunt hzc : D. Acto, qui fuit Pistoriensis Episcopus ; et D. Andress, qui fuit Abbas monasterii S. Fidelis Strumensis ejusdem Ordinis Vallisumbrosa. »
81. Egimus de B. Andrea jam nominato die 10 Martii, et num. 13 doluimus preclarum ejus opus de Sancti Joannis vita modo nuspiam reperiri. Sicut ta- men S. Arialdi Martyris Vita, ab eodem conscripta, et a nobis danda 28 Junii, feliciter hoc seculo emer- sitin lucem, itasperamus illam quoque alicunde pro- dituram e tenebris, prius quam sub manus nostras veniat Julius. Iste autem Andreas, vivente adhuc
omittit omnia ex quibus intelligi posset in conspe- etum Saneti revera objurgatorem premeditatum ve- nisse. Imaginatur autem sibi Auctor iste, quod car- dinali preeordinata verba recolenti privatim apud se, eorum exciderit memoria; postea vero eumdem pe- tito alloquio frustratum esse, eo quod Sanctus nemini se conspiciendum tunc temporis prsberet, sed omnia per internuntios et litteras ageret. Quod Sane pro eo rerum articulo, quo geri personaliter tam difficilia negotia debuissent, incredibile videtur, nullo id veterum asserente. Tum Auctor interrupta qua dixi S. Attonis verba Latina resumens, in mar- gine paginze 429, illo citato, heec habet : « Deincepstan- tus inter utrumque firmatus est amor, quantus inter
i]
rd
33 PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. | 3i amicos carissimos et uterinos solet esse germanos. » A absque ejusmodi titulo appellare malunt, propter
.83. Habes fontem filiationis, à Locatello primum excogitatz gratis, a Petraecio magis etiam gratis sic acceptze, et in Lectiones Martyrologii matuti- nique officii induetz, quasi « Vallumbrosanum in- stitutum pridem amplexus, »tenuisset Hildebrandus. Quam autem « pridem? » Audi iterum Lectiones : « Mo- Dasticam vitam professus, cenobium S. Benedicti in patria sua extruxit sub instituto Vallumbrosano, quod pridem amplexus fuerat, deinde profectus in GaMiam in monasterio Cluniacensi permansit. » Roms ergo, adhuc totus juvenis ac pene puer, Vallumbrosanum institutum amplexus est Hildebran- dus, ante annum 1046, si amplexus est unquam. Atqui nullum Vallumbrosani instituti monasterium eo seculo Roma habuit : quod autem nunc habet sub titulo S. Praxedis, primum Vallumbrosanum esse cce- pit circaannum 1170,si recte tempus quadringintorum annorum subduxit Onuphrius Panvinius, in libello de przcipuis Urbis ecclesiis edito sub annum 1570. De monasterio Soanensi (quod a tam juvene funda- tum fuissenemo prudenter crediderit) agens przlau- datus Didacus de Franchis lib. 8. pag. 254. ad ex- tremam Joannis statem refert acquisitionem loci subnurbani de Calvello dicti, quem eremita pauci tunc habitabant; et ubi zedificata paulatim Abbatia pradicta, anno denique 14996. intra civitatem trans- lata est, reductis eodem Eremitis. Cum autem hujus loci meminit Didacus, non obliviscitur annotare quod « Soana « sit » patria famosi monachi Hildebrandi : » addit et traditionem incolarum esse ( nam scripturas sub annum 1550. incendio dicit periisse) quod sua praesentia locum aliquando dignatus sitipse S. Joan- nes : et credemus de fundatore Hildebrando nil di- cturum fuisse, si vel eminus quidpiam subolfecisset ?
$4. Universim vero, quod ad Gregorium Pa- pam VII. Vallumbrosanis Sanctis adnumerandum attinet, praefatus Didacus lib. 9. pag. 293. aliam cau- sam non assignat quam « obsequii et gratitudinis, quia S. Joannem Gualbertum canonizavit, et pri- mum Ordini Cardinalem dedit S. Petrum Igneum : eodem plane modo quo Ordo Vallumbrosanus con- servat honoratam memoriam Victoris Papze IT, si- milem ei quam retinet Beatorum suorum ; non pro cultu sanctitatis, sed pro obsequio gratitudinis ; propterea quod primus ille fuerit qui noviter natam Congregationem Apostolicis Privilegiis communivit. Sed hanc piam, inquit ille, et honestam consuetudi- nem non satis cognitam habentes extraneorum ali- qui, vitio nobis inconsiderate vertunt; attribuentes ipsam desiderio immodico augendi numerum illu- strium apud nos personarum. » Bene sit animae Scriptoris, candidissimi simul et diseretissimi; qui citra prejudicium veritatis, scivit mentem Ordinis, Gregorium et Victorem appellantis suos, sic expli- care, ut eam nec ulterius extendi per ignorantiam pa- tiatur, nee aliis obligationem inducat Vallumbrosanl Ordinis titulum attribuendi iis quos, quia consuetze Professionis vínculo ipsi non fuisse adstrictos sciunt,
periculum ambigue significationis in vulgo, titulum ejusmodi accepturo secundum magis obviam strictioremque notionem. Interim per illam sin- ceram Didaci confessionem, non solum intelligimus quo sensu pracitata verba apponi Martyrologio et in Lectionibus recitari petierit Petraecius, et sacra Rituum Congregatio approbarit; sed habemus viam expeditam et commodam ad explicandas innumeras tricas, nobis objectas saepius szepiusque objiciendas ab iis qui dolent quod, inhaerentes communiori vo- eum in vulgo usurpatarum acceptioni, eos omnes Sanctos non proferamus sub titulo sui Ordinis, quos illi quacumque ratione adscribendos ipsorum majo- res aestimaverunt; quosque in propriis cuique Or« dini Officiis privatim sic tribui, indulget potius quam mandat Ecclesia. Si quid autem neque amicis- simus nobis Petraccius, neque Vallumbrosani Mó- nachi, quorum hospitio liberali nos illum usos charitateque mirabili adjutos gratanter monuimus, non succensebunt mihi quia suam mentem hic ex- plicui : sic opto ut alii quicumque Religiosi nos ha- beant exeusatos, quoties absque sui Ordinis titulo agimus de aliquibus Sanctis, de quibus ipsi, vel ex antiquo usu, vel ex recentiori Congregationis sacrae indulto, Officium recitant tanquam de auo, quando titulus iste nobis minus certus exploratusque est. Quoniam vero non est ab omnibus speranda ea mo- deratio qua Vallumbrosanos Patres hzc lecturos
C eonfidimus, conveniet ut talis omissionis causas
subinde reticeamus , neque ad eas proferendas invi- tos velit cogere quisquam : ne, postea quam eas pro- tulerimus, sero peniteat importunitatis malg con- sulte, velitque eam quastionem nunquam mo- tam contra nos fuisse. Unum addiderim, quod, hisce jam ad pralum postulatis, venerit epistola Dom.Pla- cidi Poltri Vallumbrosani, nescio quid nove proba- tionis pollicens, quod libenter in Appendice post To- mum 7 danda expendam, et quatenus potero etiam sequar : proinde dicta hactenus accipiantur citra praejudicium sententie, aliquando forte melius quam nunc usque sit factum, comprobanda.
$ V. Stemma Sancti genealogicum, ejusque ordi- natio Episcopalis.
D 835.Superiori Paragrapho sepe mihi memoratus
Reverendiss. Abbas Petraecius, de suo Ordine simul ac S. Gregorio non solum mereri bene studuit, quod explicato jam sensu ipsum huie innexuerit per addi- tiones factas ad Romane Ecclesie Martyrol. et 9088 Congregat. Breviar. favente sibi in his omnibus, et difficultates magnas superare faciente Cardinali Bona, cujus judicio rem commiserat sacra Rituum Congregatio; sed omnes etiam ingenii atque studii sui nervos intendit, ut sanctorum, novis Officiis ad ipsius instantiam donatorum, genus quam clarissi- mum fuisse ostenderet ; ipsosque inter se non spi- rituali magis profectu similes, quam prosapia car- nali conjunctos. Serutatus ergo latebras archi- viorum, stemma eorumdem genealogicum texu
*
39 /
S. GREGORIUS VI] PAPA. 36
quod ut huic loco insererem obnixis a me precibus A men in baptismo intulit. Sed novum non est ea no-
rogavit, Florentinz nobilitatis judicia explorare cu- piens in nostro opere, interim dum suum luci parat tractatum, in quo productis veterum instru- mentorum tabulis comprobetur veritas graduum singulorum, quoad affinitatam nexus et consangui- nitatis progressus. Non erat nobis tam propinqua prelo dies 25 Maii, quam sibi persuadebat ista Scribens Petraccius, vixdum inchoata annis ab hinc 10. impressione primi Tomi; sed, priusquam huc veniretur abunde fuit temporis, ut ille suum interim tractatum ederet. Hoc autem cum non fecerit; et eruditi Florentie viri, quibuscum schema predictum communicavi, responderent, plus eo sibi videri pol- licitum Auctorem quam solide possit comprobare; nec ego consultum puto, locum ei dare in opere no- stro, et sumptus facere in calaturam genealogicze atboris, parum firmis forsan radicibus nixe.
86. Liceat tamen verbo indicare pratense a Pe- traccio Genealogie seriem. Presumit ille Aldo- brandescam gentem, in Hetruria nobilem, quz nunc nominari desiit, deficientibus masculis, mulieribus autem in Ursinam et Sforziam familias innubenti- bus, ex Carolingico Francorum Regum stemmate fluxisse; in eademque Domo frequens nomen Hilde- brandorum, indeque eo seculo quo cognomenta fir- mari in familiis nobilioribus cceperunt, « Aldobran- descorum » cognomen nátum : pro anno autem 948. producit quemdam Hildebrandum, Theuzonis filium,
mina, quz Principibus familiaria sunt, inter eorum- dem subditos, quantumvis ignobiles, frequentari in- tuitu suorum Dominorum, aut alia ex causa.
37. Cardinalis Baronius, ad annum 1073. n. 18. de Hildebrando jam electo Pontifice acturus, cum dixisset quod « alii Soanensem, alii Senensem fuisse tradunt » (quorum sententia facile conciliabit cum auctore Fastorum Senensium, qui Senensi ditione Soanam contineri intelliget), « humili loco natum » asserit, parente fabro : quod ignominie, inquit, causa adversarios ei objecisse comperimus; cum ex hac parte magis laudandus esset, quod evidentiora in eo ex his elucescerent veri Apostolatus signa ; si- quidem Apostolus dicat :« Videte enim vocationem ve- stram, Fratres, quoniam non multi potentes, nou multi nobiles ; sed quz stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat fortia, etignobilia mundiet contemptibi- lia elegit Deus etea 4.88 non sunt, ut ea quz sunt de- strueret, ut non glorieturomniscaroin conspectu ejus (I Cor. xxv1, 27,28). » Hzc Apostolus; cum aliquot superbe nimis respuat humanus fastus illum natalis titulum, quo Deus Filium suum omnem hominem factum voluit insignire, ut fabri filius diceretur. Ad- dunt vero ista de fabri filio, quod, cum puer luderet ad pedes patris, ligna dolantis; ex rejectaneis se- gmentis, cum nesciret litteras, casu elementailla for- marit quibus simul conjunctis illud Davidicum ex- primeretur oraculum : Dominabitur a mari usque ad
qui Comes Soanensis simul et Tuscie Marchio, ge- C mare (Ps. Lxxi, 8; quo significaretur, manum
nuerit Villam, matrem S. Joannis Gualberti Vallum- brosanorum Fundatoris ; et Bonizonem, anno 979. Comitem Pitaliciensem ac Soanensem, patrem S. Gregorii Pape VII, adeo ut consobrini inter fuerint sancti illius duo, Abbas et Pontifex. Ex eodem porro Bonizone Petraccius facit nasci Desiderium, Comi- tem Soanensem, a quo genitus sit Petrus Igneus ex Ordine Vallumbrosano Cardinalis, defunctus an- no 1078. die8 Februarii; et Aldobranda, mater S. Bernardi, ex eodem Ordine Episcopi Parmensis et Cardinalis, defuncti anno 1133. die 4. Decembris. Ita ille. Alia deinde schematis ejusdem parte, S. Gualberti paternum genus ducit a quodam Schiava Comite Vallis-Pescie&, ex Longobardorum Regibus orto; Bernardi vero Sancti, ex Ubertis ; familia (ut Ricordanus aliique volunt) ab antiquis Romanis propagata, licet recentius nomen sit, tractum ab Uberto aliquo nominis ejus primo, qui seculo 10. vixerit. Penes assertores probatio sit istarum tam antiquarum originum : Petraccius incumbit docu- menta proferre, quibus Sanctorum Joannis Gual- berti et Gregorii VII. processio a Comitibus Soanen- sibus, et cognatio tam propinqua, probentur. Nam quidquid sit de sancto Abbate, quem nobili genere natum extra controversiam est; de Pontifice vereor ut Petraccius aliud fundamentum habuerit, ipsum ad Aldobrandescos trahendi, quam quia hi genus suum referunt ad Hildebrandos Soane Comites, Soanz autem ille natus dicitur, et Hildebrandi no-
d
pueri ductante Numine, ejus fore amplissimam in mündo auctoritatem. » Ita Baronius, sed nullum nominatim Auctorem vel in margine laudans : ea- dem vero in lectionibus Officii proprii sic narrantur, ut geueris ejus ignobilitati non suffragentur, dicun- tur enim evenisse, « cum parvulus ad pedes (abri, ligna edalentis, jam litterarum inscius, luderet, » non « ad pedes patris fabri; » quin potius nobilitati minime vulgari favet, quod, in Mss. nostris Vitis Pontificum, « Nepos Gregorii » Rusticus, » Praefectus Septem soliis, » ad instar artis munitee domui, eam- dem tenuisse dicatur contra obsidentem eam ma- chinisque adomotis quatientem Henricum imperato- rem : cujusmodi officium non videtur plebeio ho- mini committendum fuisse. Taceo de « Avunculo Ab- bate monasterii S. Maris in Aventino, » de quo Vita n. $;licet enim generis clarioris ratio non parva considerationis semper fuerit etiam in monasticarum Prefecturarum collatione, minus tamen inusita- tum est ad eas provehi etiam infimo loco natos, quam stirpsnon dederit claritatem, moribus, meri- tis, aut litteris conferentibus.
38. A primo Gregorii in terris Natali, transeo ad alterum sanctiorem in Cathedra, quem more insti- tutoque majorem annue eum celebrasse dubitandum non est. Dubitari tamen potest, quo die eum celebra- verit, eo quod Lambertus Schafnaburgensis illius ipsius temporis scriptor, ad annum 193, quo ele- etus Pontifex Gregorius est, die (ut ex decreto habe-
37 ᾿ PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 38 tur) 10 Kalendas Maii, dicit quod Regis consensum A circa Pontifices chronologiam, ubi neutra regula te-
prestolans, primum ordinatus fuit « anno sequenti in purificatione S. Marise; » cum Acta Pontificalia apud Centium Camerarium asserant quod « Rex, mox ut electionis veritatem cognovit, assensum pra- buit, et Gregorium Vercellensem Episcopum, Itali: regni Cancellarium, ad urbem transmisit , quatenus auctoritate regia electionem ipsam confirmaret, et consecrationi ejus interesse studeret : quod sine di- latione factum est. Nam infra octavam Pentecostes in Presbyterum Hildebrandus ordinatus est, et in Natali Apostolorum in Romanum Pontificem conse- cratus. » Pentecoste illius anni, qui Pascha habuit $1 Martii, et litteram Dominicalem F, celebratum fuit 14 Maii : Natalis vero Apostolorum cecidit in Sabbatum. Videri autem posset ex peculiari electione ipsius sancti Pontificis assumptus is dies, cum alio- qui soleret in Dominicis Pontificum consecratio fieri, quia meminerat quod ipsum Apostolorum Prineeps Petrus « ab infantia sub alis suis singulari quadam pietate nutrivit, et in gremio su: clementize fovit, » uti antea ad Saxonia Principes scripserat. Dominicam tamen expectatam ex more fuisse, qua Commemoratio specialis S. Pauli agenda erat, con- tinuato quodammodo festo Natalis Apostolorum, persuadet Epistola ejus 12 in Registro, per quam « Gregorius, in Pontificem Romanum electus, Gui- lielmo Papiensi Episcopo salutem in Domino Jesu Christo » scripsit, ipsomet die 3 : « Kalendas Julii, Indictione undecima. » Quod autem nec uno quidem
die serius facta sit Consecratio, quam 30 Junii, pro- :
bat sequens epistola, qua « data secundo Kalend. Julii, Indictione » similiter « undecima, Gregorius, » jam non amplius « in Romanum Pontificem Ele- ctus, » sed (mutato de more stylo) « Episcopus, ser- vus servorum Dei, Manassi Remensi Archiepiscopo salutem et Apostolicam benedictionem impertivit. »
39. Non habuit hic Pontifex in usu id, quod Cle- mentem Papam III, ccepisse, et Cielestinum Papam similiter III, constanter videmus observasse, centum post hzc annis, ut sui Pontifieatus annos adnume- raret subscribendis epistolis, saltem in Registro; nec aliarum extant exempla, quibus pleniori forma subscribentes S. R. E. Scriniarii sive Cancellarii,
netur, identidem perturbant implicantque.
40. Dilatze usque eo Ordinationis causam , non absque aliqua veri similitudine, videtur praememora- tus Ottho Schafnaburgensis satis idoneam propo- nere, dum scribit, quod intellecta Gregorii electione, et « quo modo zelo Dei ferventissimus erat, Epi- scopi Galliarum protinus grandi scrupulo permoveri cceperunt, ne vir vehementis ingenii et acris erga Deum fidei, districtius eos pro negligentiis suis quandoque discuteret : atque ideo communibus om- nes consiliis Regem adorti , orabant ut electionem, qua ejus injussu facta esset, irritam esse decerne- ret; asserentes quod nisi impetum hominis pre- venire maturaret, malum hoc non in alium magis quam in ipsum Regem redundaturum esset. Statim- que Rex a latere suo Eberhardum Comitem misit, qui Romanos Proceres conveniens, causam ab eis sciscitaretur quare, praeter consuetudinem majorum, Rege inconsulto, Romana Ecclesi: Pontificem ordi- - nassent ; ipsumque, si non idonee sa tisfecisset, illi- cite accepta dignitate abdicare se preeciperet. Is ve- niens Romam benigne a predicto viro susceptus est : cumque illi mandata Regis exposuisset, re- spondit se, Deo teste, honoris hujus apicem num- quam per ambitionem affectasse : sed electum se a Romanis, et violenter sibi impositam fuisse Eccle- - siastici regiminis necessitatem : cogi tamen nullo modo potuisse ut ordinari se permitteret, donec in
C electionem suam tam Regem quam Principes Teu-
tonici Regni consensisse certa legatione cognosce- ret : hac ratione distulisse adhue Ordinationem suam et sine dubio dilaturum, donec sibi voluntatem Re- gis certus inde veniens nuntius intimaret. Hoc ubi Regi est'nuntiatum, libenter suscepit satisfactionem ; et, lztissimo suffragio, ut ordinaretur mandavit. »
41. Nescio quam procul aut prope Roma tunc Rex abfuerit, adeoque nec definire possum utrum intra decem illas hebdomades, qua& inter Electionem Ordinationemque fluxerunt, toties potuerint com- meare nuntii, quoties opus est ut Gregorius expecta- vecit donec post reditum praedicti Comitis novos a Rege nuntios acciperet. Sed neque id opus fuisse video : siquidem przelaudata ex Vaticano Archivio
illum et alios temporis characteres apposuere : D Acta habent quod «altera die » ab Electione, « apud
proinde non possumus ex iis demonstrare, quod idem Gregorius annorum suorum Pontiticalium ini- tüum ducere sit solitus ἃ 30 Junii. Credere tamen possumus eum in hoc quoque secutum morem de- cessorum suorum ; adeoque Pontificatui ejus, tunc primum inchoato cum coepit esse Episcopus, solum adscribendos esse annos 11, menses 10, dies 26. Hoc autem modo praecedentium omnium Pontiflcum spa- tia numeramus, in nostra de Pontificum Romano- rum Chronologia tractatu, tandem nunc edito; si- mulque observamus Dominicam diem, ut Ordina- tionibus faciendis antiquitus praescriptam : et hac duplici regula expediendas speramus infinitas hi- Storie ecclesiastiese difficultates, que Baronianam
se ipsum sollicita mente pertraetans ad quam grave periculum sit adductus, sstuare ccpit ex nimio dolore. Sed cum excusationem de relinquendo Pa- patu non invenisset, nuntios ad Regem Henricum celeriter destinavit, per quos et electionem super se factam aperuit, et ne assensum praeberet attentius exoravit, quod si non faceret, certum sibi esset quod graviores et manifestos ejus excessus nullate- nus impunitos toleraret. » Rem ergo sic gestam existimo, ut Gregorii nuntios praecurrerit (ut fit) fama Electionis, eamque secutze vel mox secuturz Ordi- nationis, eo quod Romanus populus dilationem nul- lam videretur pati velle (sicut ex responso Gregorii ad Comitem satis intelligitur) et Episcopis Gallicanis
39 ! S. GREGORIUS VII PAPA. — - u qui tum forte ex Burgundia et Lotharingia in Regis A ma post Electionem hebdomade, citius forte quam
Curia aderant, regie auctoritatis neglectum pro certo exaggerantibus missus Comes sit ; quo digresso supervenerint nuntii cum epistolis, falsi arguentes famam praedictam ; ideoque, non expectato Comitis reditu, missum maudatum ad Vercellensem Episco- pum ut Ordinationi Pontificia curaret interesse, quod hie sine mora faciens, advenerit Romam deci-
Comes ad Regem potuit rediis:e. Atque hoc modo, etiamsi Rex fuisset in intima Germania, potuerunt esse facta omnia qua» utrimque narrantur. Unde autem Lambertus diem Purificationis acceperit, ignoro : errasse, certis documentis convici, quod satis est.
S. GREGORII VII. VITA
Auctore PavLo Bernriedensi , Canonico regulari.
CAPUT PRIMUM.
Nomen Hildebrandi, et huic conformia ignis miracula circa tpsum ostensa. Acta usque ad annum 1052. Igitur Gregorius septimus, super quem vere primi
Gregorii requievit spiritus, natione Teuscus, patrem
habuit nomine Bonicum (1), et ipse Hiltebrandi
sortitus est in baptismo vocabulum, non sine grandi presagio futurorum. Hiltebrandus (2) enim, Teuto- nice lingue vernacula nuncupatione, Perustionem significat cupiditatis terrens, qualem Psalmista sibi divinitus impertiri precatur, dicens Psal. xxv : Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum... Apte veroin baptismo datum esthoc nomen, dicente Joanne Baptista, Marci 1 : Ego quidem vos baptizo in aqua in penitentiam ; qui autem venturus est post me, fortior est me, cujus non sum dignus calceamenta portare : ipse baptizabit in Spiritu sancto et igne. De hoc igne ipse Salvator ait, [688
12 : Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi -
ut ardeat? Quoniam ergo vir iste ignito eloquio Do- mini repulsurus erat a domo Dei ignita jacula ini- mici, non incongrue pretulit incendium appella- tione, quod exhibiturus erat ferventissima caritatis et veritatis attestatione.
2. Habemus adhuc firmiores in eo divini fervoris premonstrationes, ex quibus eum quondam Elie
- (1) Ms. nostrum nomen patris rectius expressit, Bomizonem scribens, qui hie saltem Bonizus vel Bonitus non Bonicus, scribendus erat.
(2) Pro varia dialecto varie nomen hoc scribitur, Hiltebrunt , Hildebrand, Heldebrant, οἱ (suavioris pronuntiationis causa) etiam Hellebrand : quod po- Stremum, quia varie accipi
orii et maledicis occasionem dedit, ut infra num. 4
icitur. Infernalem titionem : quamvis Helle, non solum substantive infernum, ab Hellen in declive vergere, sed adjective etiam Clarum significet. No- ster auctor, omissa prioris partis etymologia, in sosteriori a Branden, urere, ardere sumpta, hic ptetit, Perustionem reddens : est autem. Brand, ar- dor, iucendium, titio. Hilt vero vel Held, significat Heroem; atque adeo Hildebrandus est Ardor heroum
p berto :
otest, inimicis Gre- :
Φ
B Prophetae assimilavimus, cum forte Isidorum de
ortu et obitu Prophetarum legeremus. Ibi enim, si memoria non fallit, caput Eli recens nati globo ignis traditur illustratum ; ad presignandum videli- cet divinze zemulationis ardorem, quo tandem inflam- mandus erat contra prevaricationes pessimoruni Regum, atque seductiones pseudoprophetarum. Si- mili modo ex Gregorii sive Hiltebrandi parvuli vesti- bus scintilla ignis visee sunt emicuisse, ad prano- tandum sine dubio sancti zeli fervorem quo et ipse igniendus erat contra gravissimas insolentias Henri- cianz vesaniz, et contra intolerabiles effrenationes Sacerdotalis incontinentiz. Hanc autem scintillarum visionem ssepius ostensam, primitus in eo Clunia- censis monasterii Pater S. Majolus (3) fertur adno- tasse, atque illud B. Joannis Baptiste adaptasse : Iste puer magnus erit coram Domino. Denique ut cunctas visiones ignis, quas de eo comperimus, sine intermissione commemoremus, visa est etiam de ipsius capite quodam tempore flamma procedere, ad expressiorem similitudinem Eliz, si zetatum ful- ciremur cooperatione. Verum, sicut illud propheti- cz increpationis prodigium contigit in infantia, ita istud Apostolice examinationis ostentum accidit in s&etate perfecta. | 3. Fuit et in hoc aliqua similitudo Elie, quod
seu heroicus : vix autem in usu antiquo distingui- tur a Childebrando, sicut nec Childebertus ab Hilde- est tamen notionis differentia, quatenus Childe antiquis Francis Saxopibusque, et hodie ad- huc Anglis, significet infantem, filium, etc. Itali fere sine aspiratione Ildebrandum dicunt, quod recentior usus in. Aldobrandum vertit. Porro qua, occasione ignei ardoris ipso nomine siguificati, mox dicuntur,
e Elia, ex apocryphis sumpta, poterunt ad jus fe- stum 20. Julii accuratius [referri].
(3) Majoli Vitam damus 11. Maii, ubi ostendimus obiisse illum anno 994 : atqui anno 1048. Hilde- brandus adhuc erat adolescens : itaque quod hic S. Majolo tribuitur, sub aliquo ejus discipulo vel suc- cessore S. Odilone dictum fuerit.
4 | PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. í9
contemptus a quodam calumniatore ; terribiliter vin- Α celebraturus, adiit Abbatiam, vocabulo Nonantu-
dicatus est cclesti igne. Nam cum esset Archidiaco-
nus antecessoris sui Alexandri; pauper quidam in-:
tolerabilem sustinens sibi hereditatis ablate inju- riam, ab iniquissimo et metuenda potentie viro, flebilem querimoniam detulit Pontifici Romano. Ve- rum hic, cum propterea sibi quoque damnum ab ànimo irreverenti et infrunito subeundum formida- ret, et justa sententia misericordiam sublevare tre- pidaret; justus Hiltebrandus, quasi leo confidens, eum primum Pontificem ad exerendum ultionem excitare et confortare tentasset, sed eum a pu- sillanimitate spiritus nequaquam liberare prze- valuisset; sibi vicem illam misericordie et veritatis committi postulavit. Qua protinus accepta, senten- tiam anathematis in preedonem dedit. Atille, vel non habens, vel erubescens habere videri timorem tanti judicii ; cum exinde tertia die solito (more) exultan- tis vel insultantis equestrem militiam inter commi- litones ventilasset; subito fulminis ictu percussus, veluti durus Pharao, in stagno ignis ardentis sub- mersus est.
4. Interea vidit illud famosum somnium, Pontifi- calis excellentize et efficaciee vaticinium, quod scili- cet ex ore ejus ignis exiret, qui totum mundum igniret ; haud dubium quin ille ignis, quem Domi- nus Jesus Christus misit in terram, et voluit vehe- menter accendi. Verum non sic impii interpretati sunt, neque sic malignantes experti sunt. Nam quia Spiritum sanctum blasphemaverunt, eumque in servo suo arguentem de peccato, Infernalem titionem vocaverunt : justi Dei ultione, irremissibili delicto obligati, perpetuam miseriam maligna appellationis inciderunt, et mirum in modum, quod piis erat sa- lutiferum, impiis factum est mortiferum. Hic succe- dit miraculum, non solum Elie, sed etiam justi Abel, et sapientissimi Salomonis, nec non et aliorum Patrum exemplis gloriosum, quorum videlicet liba- minibusillapsa est per speciem ignis gratia sancti Spiritus. Domino namque auctore sublimatus in specula Apostolorum Petri et Pauli, cum in univer- sam terram produceret sonum eorum, et in fines or- bis terrze disseminaret verba eorum ; moderni Nero- nis, scilicet quarti Henrici Regis, cujus flagitiis et facinoribus omnis przedicatio veritatis, velut ignis urens, intolerabilis erat, gravissimam contra se persecutionem commovit : ideoque necessitate com- pulsus fugere de civitate in civitatem, Christianissi- ma Comitissee Mathildis tutelam ad tempus expetiit. Cumque apud eam in pace factus esset locus ejus, et habitatio ejus in Sion, hoc est in specula divine contemplationis; recurrente temporum rota, forte imminebat dies maxime dedita Pontificalibus offi- ciis, que muncupari solet Ccena Domini. Hanc ergo
(4) Nonantula in confiniis agri Mutinensis et Bo- noniensis fundata S. Anselmo primo Abbate, qui di- tavit illam reliquiis S. Silvestri, ut dictum est ad S. Anselmi Vi die 3. Martii, Ibidem etiam haberi Coftpus iani Pape non I. sed III. ostendi in
PaTROL. CXLVIII.
lam (4), sanctorum przedecessorum ejus Silvestri et Adriani patrociniis gloriosam. Ibi nempe sacrosan- ctis insistens ministeriis, cum jam consummaret sanctificationem Chrismatis, subito ccelitus inflam- mante benedictum liquorem clara specie ignis, con- glorificatus est antiquis Patribus signo divinse ac- ceptionis.
5. (5) Sed jam congruum videtur miracula de igne in mirabili extinctione ignis finire, quz in Chronicis venerabilium virorum hac occasione legitur acci- disse. Cum predictus Henricus Romanz civitatis moenibus hostili manu assedisset, et ob hoc ignem quodam loco injecisset, ut, populo a tutandis pro- pugpaculis ad avertenda combustionis pericula con- verso, sine prohibitione irrumperet; intelligens hanc versutiam fortissimus in fide Christi Grego- rius, signum Crucis appinxit, et, velut Tiberis inun- dantiam effunderet, incendium protinus extinxit, plebemque ad propugnacula defensanda redire precepit.
6. Nobis etiam redire placet ad commemorandam pueritiam ejus, in qua avunculo suo Abbati mona- sterii sancte Dei Genetricis Maris in Aventino monte , ad instructionem liberalis scientie et com- positionem moralis discipline, a parentibus com- mendatus, in brevi ostendit spectabiles flores utrius- que nutrimenti. Jam vero adolescentiam ingressus, profectus est in Franciam, domiturus inibi carnis
C petulantiam et molestia peregrinationis et instantia
eruditionis. Inde post aliquot annos Roman reditu- rus, occulta Dei praeparatione, moram fecit aliquan- tum temporis in aula Henrici III, ut. quia subliman- dus erat in culmine Sacerdotii, profectus ejus manifestus fieret omnibus ex alta specula regni. Hinc ipse Imperator aiebat nunquam se audisse hominem cum tanta fiducia Verbum Dei predican- tem. Probatissimi quoque Episcoporum, reipublicae consulentium, admirabantur in verbis gratie qua procedebant de ore ejus.
7. Post hzc Romam reversus, cum studio per- fectionis insisteret, et accepta.divinitus talenta in- tellectus atque operationis duplicare satageret, tor- pentes domesticos sensit inimicos, et illud veriatis elogium probavit : Nemo propheta acceptus est in patria sua (Luc. 1v). Proinde parcere vólens invi- di, et majorem caritatis fructum querere, ingredi "statuit in partes Germania et Gallize. Cumque ve- nisset ad Aquas pendentes (6), apparens ei in vi- sione B. Petrus, qui jam ascensiones ejus in Cathe- dram suam disponebat, prodire eum ulterius prohi- bebat. Ipse autem, fallacem existimans imaginem, a proposito itinere non reflexit. Item secunda noctis similem visionem praeterivit. Tum vero tertia nocte
Chronologia Pontificia. (5) Meminit sequentis historie Bertholdus Con- stantiensis ad annum 1082. (6) Aqua-pendens oppidum ditionis Pontificii in territorio Urbevetano. pia 2.
43 ' A $. GREGORIUS VII PAPA. κά
eum maximo terrore ingerens se facies Apostolica, A
graviter eum luiturum, si non reverteretur, intenta- vit; sicque eum in Romana Ecclesie solatium re- vocavit.
8. In diebusillis, mortuo Damaso (7) secundo, successit nonus Leo (8); qui, laudabilis viri pruden- tiam et sanctitatem ex corde veneratus et amplexa- tus, ejus per omnia consilia suscepit ; et hec eorum concordia plurimum in agro Dominico spinis erutis fructifieavit. Interea Subdiaconus ab eodem Papa ordinatus, monasterio S. Pauli, miserabiliter deso- lato, przelatus est, tali primitus visione confortatus. Apparens ei B. Paulus in basilica sua stabat, ac pa- lam manibus tenens stercora boum, de pavimento
levabat, ac foras jactabat. Cumque spectator otio- B
sus assisteret, increpabat eum Apostolus, quare non se adjuvaret : jussitque eum palam apprehendere, et fimum^sicut ipse faceret) ejicere. Latrunculis
enim Campania diripientibus subsidia alimoniz, in -
tantum languorem inciderat observantia sanctitatis et regule, ut et armenta, licenter ingredientia do- mum orationis feedarent; et mulieres, in refectorio necessaria ministrantes, famam paucissimorum, qui ramanserant, monachorum dehonestarent. Elimi- nata igitur omni spurcitia, et recuperata victualium suffieientia, congregavit honestam multitudinem Regularium monachorum : quorum religione et disciplina venerabiliter usque hodie pollet locus iste.
9. Denique tam singularem coepit habere fidu- ciam super opitulationibus precum illorum, ut, si quando non liberaretur ab adversitatibus, certissi- mum ei signum fleret, alicujus delicti impedimentum esse inter eos : quo praesenti ipsius examinatione correcto, solito cursu liberationem ejus acceleratam ferebat oratio (Gal. v1). Beatus plane Pater, beati filii, quos inter ignorantia et impunitas culpe mo. ram non potuit habere, sed, exemplo quidem Josue prodita, in spiritu lenitatis, secundum Apostoli pra- ceptum, castigata est! Si qui tamen, cujuslibet pro- fessionis fuerint, majores culpas, et maxime ad im- munditiam vel sacrilegium pertinentes, apud S. Pau- lum committere prasumpserunt, mox in Apostoli- ez reverenti& (honorem) ab exterminatore perie- runt. Sicut enim, (9) primi Gregorii tempore, B.
CAPUT 1]. Miracula et gesta ante Papatum.
(0. Interea spiritualis agricola, sanctus videlicet Leo ΙΧ. Papa (10), considerans et admirans multum fruetum palmitis hujus, eo quod ipse maneret in Christo, et Christus in ipso ; dilatavit in eo mansio- nem Christi per impositionem Ordinis Levitici, et ut fructum plus afferret, Romane Ecclesi: Archidia- conum instituit. Post hac in partes Galliarum di- rectus, ita creditum sibi Apostolice vicis exhibuit officium, ut merito cum Apostolo dicere po:set « Deo gratias, qui semper triumphat nos in Chri- sto Jesu, et odorem notitia suce manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo, in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt; aliis quidem odor mortis in mortem, aliis autem odor vite in vitam (II Cor. n: ).»
11. Primam sane odoris hujus fragrantiam Lug- dunum, qua prima sedes est Galliarum, synodali discussione suscepit. Nam, sicut Papa Kalistus nart- rare consuevit, prima Concilii die, proclamatus est quidam Pseudo-episcopus de Simoniaca Pontificalis culminis ascensione ; sed quia ad finem perduci non potuit probatio, in sequentem diem prolata est. In- terim quid faceret sibi male conscius? Quo se verte- ret? Adamante duriorem judicis mentem nullo mu- nere ausus est attentare, non dubitans se per hoc ardentissimum veritatis amatorem magis exaspe- rare quam placare. Data igitur pecunia, oppilavit
(; ora tam accusatorum quam testium, et cooperante
securitatis insolentia, tumidus crastina sessionis cognitori insultavit, dicens : Ubi sunt, qui me accu- sabant? nemo me condemnavit. Ad hac zelotes Dei alto gemitu suspirans, et frixorium cordis sui super illis qui corrupti erant dedignativo gestu significans, ait ad corruptorem : Credis, o episcope, Spiritum sanctum unius cum Patreet Filio esse substantie et deitatis? Quo respondente, Credo ; Dic, inquit, Glo- ria Patri, et Filio, et Spiritui sancto. Cumque hunc Versiculum , ad commendandam sancta jTrinitatis fidem à Nicznis Patribus hymnizando prolatum, et B. Hieronymo pro succentu (11) singulorum Psal- morum Damaso Papae commendatum, fiducialiter adorsus fuisset ; Gloria Patri et Filio, dicebat, sed,
Andreas Apostolus ultor exstitisse legitur sui sanctua- D Spiritum sanctum nominare minime valebat. Se-
rii; ita et in diebus Hiltebrandi ejusdemque Grego- rii VII. B. Paulus Apostolus vindex enituit suj sanctifi-.- cii, utroque scilicet Apostolo cooperante suo opera- rio.
(7) Damasus 11. creatus est die 17. Julii anno 1048. et, cum sedisset dies 23. extinctus est, ut creditur, veneno.
(8) Vitam S. Leonis IX. dedimus 19. Aprilis. An- nus autem tunc erat 1084.
(9) Hxc habentur in Vita S. Gregorii, anobis 12. Martii illustrata, auctore Joanne Diacono lib. 4. num. 96.
(10) Cum S. Leoni IX. successisset Victor II. creatus 13. Aprilis anno 1086. missum se in Gallias testatur ipse Hildebrandus apud Desiderium Abba-
cundo tentare admonitus, defecit in Filio. Tertio re- petere permissus, obticuit in Patre. Tunc demum pedibus Apocrisiarii provolutus, Simoniacum se esse professus est. Qui mox ut ab Episcopatu depo-
tem Casinensem, dein Victorem 1l. Papam lib. 3. Dialogorum, etapud Petrum Damianum Opusculo 19. cap 6. apud quos sequens narratur historia, sed Subdiaconus appellatur. Verum infra apud Berthol- dum num. 1 et apud Grutmundum Archiepiscopum Aversanum lib. 3 de Veritate Corporis Christi in Eucharistia, Archidiaconus dicitur.
(41) De hoc succentu, a S. Hieronymo commen- dato, egimus, in Annotatis ad Epistolas pravias utrique adscriptas, ante Catalogos veteres antiquo- rum Pontificum, editos ante tomum 1. Aprilis p. 1v.
45 PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. . 46 situs est, Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto, A properationem indixisset; et, quod predictum est,
clara voce personuit. Et his divine cognitionis indiciis feruntur nonnulli Pseudoepiscoporum com- puncti, malas conscientias spontanea confessione prodidisse, et injuste acquisitas dignitates juste de- misisse.
12. Idem venerabilis Archidiaconus Synodum te- nuit, cui Hugo (12) Cluniacensis Abbas interfuit : in qua Episcopum quemdam ordine judiciario deposuit. Inde simul ambo profecti, ad flumen quoddam per- venientes transvadabant : Archidiaconus vero pra- cessit Abbatem. Transmisso igitur flumine, conver- $us retro respexit, et dixit : Cur talia de me cogita- sti? Abbas vero respondit : Tunc es Deus, qui co- gitatiopes hominum te scire asseveras? Deus, in- quit, non sum : sed tamen, qua in animo volvebas audivi. Dixisti enim in corde tuo, me magis Episco- pum illum causa jactantie, quam zelo Dei depo- suisse. Perculsus Abbas conscientia : Rogo te, in- quit, per caritatem Dei, ut edicas mihi quomodo hoc sentire potuisti ? Quia venientem te, inquit, per alveum fluminis respexi ; et, quasi filum tensum [fo- ret] ab ore tuo usque ad aures meas, inde hoc per- pendisse te sensi.
13. Altera item die, cum ambo, Archidiaconus videlicet et predictus Abbas Cluniacensis, ecclesiam quamdam ingressi fuissent; Camerarius Abbatis stans ad orationem, clam aliquos num£os e marsu- pio protulit, atque pro expensis tribuendos de monu in manum calculavit. Interrumpens autem oratio- nem Archidiaconus vociferando : Exi, diabole ; eccle- siam eum relinquere coegit. Tum Abbas : Inhu- mane, inquit, agis, quod neque orationem nos com- plere permittis. Orationem, ait, monachi tui scisci- tare, et cur id fecerim, poteris cognoscere. Re- quirens igitur Abbas, invenit quod nummos com- putasset. Consequenter Archidiaconus intulit : Et ego teterrimum spiritum ante ipsum hoc idem si- mulare vidi.
14. Eodem itinere venerunt ad quamdam civita- tem, multa mortalitate laborantem ; in qua vidit An- gelum Dei erecto gladio paratum ad occisionem. Unde, cum irent ad oratorium secundum consuetu- dinem, rogabat Abbatem ut breviaret orationem
et quantocius relinqueret civitatem, alioquin omnes D
perituri essent. Dicto parens Abbas velociter rever- sus est ad hospitium, et ecce reperit duos viz
socios repentina morte prostratos. Cumque festi- :
nantissime deseruissent locum pestilentiae, Abbas jam potitus sciscitandi libertate, percunctatus est venerabilem Levitam quid vidisset, quod tantam
(12) Acta varia .$. Hugonis dedimus 29. Aprilis.
(13) Mortuo anno 1054. .S. Leone IX. substitutus anno sequente Víctor II. et huie anno 1067. vita functo successerat Stephanus IX. qui post octo cir- citer menses ssit e vivis. Hic, teste Leone Ostiensi lib. 2. Chronici Casinensis cap. 100 man- davit ut nullus a suo obitu eligeretur Papa, nisi
audivit. ᾿
15. Inter hzc, Romam proficiscens, cum audis- set mortuo Stephano Papa (13) Benedictum quem- dam ab iniquis et importunis hominibus contra Canones in Apostolica Sede substitutum, magis ac- celeravit iter suum : collectaque Synodo Episco- porum in Tuscia, Benedictum quidem sancti Spi- ritus judicio condemnavit, Gerhardum vero, Flo- rentina civitatis venerabilem — Episcopum, com- muni bonorum consensu electum Apostolicae Sedi inthronizavit, atque Nicolaum II (14) nominavit. Hoc autem post biennium defuncto, successit Alexander II.
16. Hujus camerarius, nomine Joannes, narrare solebat factum in semetipso divina; curationis mi- raculum, per venerabilem Hildebrandum adhuc Ar- chidiaconum. Nam cum idem Joannes apud Tuscu- lanum nimis aeri febrium dolore fatigaretur, misso nuntio beatum virum rogavit obnixe ne pigritaretur venire usque ad se. Nec mora, quia boni nuntii ho- minem esse cognovit, venire non renuit. At ille nimio gaudio repletus in adventu ejus, traditis ei omnibus suis, commendavit etiam, humiliter im- plorans, ut communem Dominum pro se deprecari, ac religiosos homines in idipsum curaret adhortari. Tune vir Dei, domestica pietate ab intimis visceri- bus commotus, ejectis omnibus, se diutissime in orationem cum lacrymis absque verborum strepitu dedit. Completa oratione, Comitissam, cum qua idem Joannes morabatur, vocavit; eamque ut re- fectionem, pullum videlicet galline, infirmo preepa- raret hortatur. Cui renitenti, eo quod longa debi- litate stomachum adeo infirmatum esse non igno- ravit, ut etiam ante aliquot hebdomadas cibum percipere fastidierit, vir Dei respondet : Sine modo. Scias enim quod tam festinanter non praparabi- tur quomodo ipse desiderabit. Hoc ita res proba- vit. Nam sufficienter refectus, obdormivit sopora- tus, ac de omni illa validissima invaletudine sine mora convaluit.
17. Iterum vir beatus ad Ecclesiarum directionem a Domino Papa destinatus, cum inter multa bona opera qua operatus est, Antistitem quemdam, falsis criminibus impetitum, a malignantium calumniis duce Spiritu veritatis eripuisset; Romam reversus, Basilicam Petri Apostoli, causa orationis et gratia- rum actionis, ingressus est. Erat ei familiare diver- ticulum, ut ad B. Marie Dei Genitricis iconem, consistentem intra eamdem Basilicam, ante eam orando procideret, et plorando cor suum effunderet.
adesset Hildebrandus.
(14) Nícolaus II sedit a Januario anni 1059. fere usque ad Junium auni 1061. cui tune successit Alexander II, a quo Hildebrandum Cancellis Aposto- lorum praefectum ait Malmesburiensis, lib. 3. de Gestis Regum Anglorum, pag. 107. ex editione Francofurtensi.
*.
e ἢ 4
/
4 . S. GRÉGORIUS VII PAPA. 18
Jgitur cum hac vice seenndum hanc consuetudinem A dens : Sancta Domina, Dei Genitrix, quoniam viam
facturus accessisset; vidit, quod dictu mirabile est, ipsam imaginem lacrymas stillare, et quasi dolorem suum pro aliqua dilecti sui molestia significare. Ipse autem repletus stupore et eestasi, postquam satis in admirationem defixus est, lacrymis lacrymas uber- tim reddidit : et supplicatione completa, Latera- nense Palatium, salutaturus Domnum Papam, revi- sit. Qui mox perlati ad eum falsi rumoris excipiens indicium ; quod videlicet pro muneribus praenotatum justificasset Episcopum, patenter dedit intelligi quid in sacra imagine significasset similitudo condolendi. Verum eum sapientia, quae lucebat in vultu ejus, ra- tionem coepisset reddere; erubescebant omnes, qui in praesentia erant, adversarii ejus : et juxta B. Hie- ronymum, falsus rumor cito opprimebatur, et mor- dax lingua cito confodiebatur : quippe vita ipsius voce et exemplo commendabatur. Inde cum pra- dicto more solito repeteret imaginem, converso mira- culo, vidit eam arridere sibi tanquam triumphatori.
18. Ne autem hac miracula, quamvis de sanctis, tamen de insensatis rebus, incredibilia videantur : ex probabilioribus orthodoxorum Patrum scriptis fi- dem dare volumus, quaedam ex lis mutuantes exempla qua contra hujusmodi incredulitatem non putamus invalida. Sic enim legitur in Actionibus septimi universalis Concilii , auctoritate primi Adriani Papas collecti (15) : Narravit nobis Dionysius presbyter Ecclesie Ascalonis, de abbate Joanne anachoreta, dicens : Quia hie magnns in presenti generatione fuit homo, et ad statum suum Deo pla- centem hoc de eo miraculum asserebat : In specu, inquiens, senex sedebat in partibus Sochus, posses- sionis ab Hierosolymis milliariis rx (16) ferme distantis. Imaginem autem habebat senex in specu sanct: et intemerate Domina nostre, Dei Genitri- cis et semper Virgiuis Marie, habentem in ulnis Christum Dominum nostrum. Quotiescumque igitur volebat quoquam pergere, aut ad eremos longin- quas, aut Hierosolymam ad adorandam sanctam Crucem et sancta loca, vel etiam in Sina monte oraturus, aut ad martyres qui ab Hierosolymis multis spatiis aberant (erat enim amicus Martyrum oppido senex; nam, nunc quidem ad S. Joannem Ephesum, nunc vero ad S. Theodorum [17] Eu- ebaitam, aut ad S. Theclam Seleuciam pergebat, vel ad S. Sergium Araphani [18]), presstruebat can- delam et succendebat, sicuti habebat consuetudi- nem : et ad deprecationem stans, ut iter sibi dirige- retur, dicebat ad Dominam, in imaginem ejus atten-
(15) Habentur hzc in Prato Spirituali seu lib. 10. de Vitis Patrum, auctore Joanne Moscho cap. 180.
(16) Ibidem miliiaribus fere viginti. Scriptura variis locis Socho nominat, resque inter ipsum et Azecha factas narrat, est autem ad Euronotum ver- sus Egyptum.
(17) Perperam impressum Eucharetam. Consule ute de S. Theodoro diximus ad Vitam ejus die 7. ebruarii $ 3.
(18) Imo Saraphas, uti dicetur ad ejus et S. Bac-
*
habeo longam ad ambulandum, multorum dierum spatium habentem, de candela tua curam habeto, et inextinguibilem eam secundum meum propo- situm custodi : ego enim adjutorium tuum co- mitem habens vadam. Et his od imaginem dictis, abibat : et proposito itinere completo revertebatur, aliquando quidem mense uno, aliquando vero duo- bus vel tribus, nonnunquam quinque aut sex mo- ratus : et sic inveniebat candelam ordinatam et ar- dentem, ut eam ad iter agendum egressurus sinebat numquam illam aliquando a semetipsa extinctam vi- dit, neque a somno surgens, neque ab eremo rediens in speluncam.
19. Item ex eisdem Actionibus ex Vita (19) S. Theodori Archimandritze, cum esset annorum quasi ΧΙ͂Ι, facta est mortalitas ex bubone in illa villa, ita ut et ipse infirmaretur pene ad mortem. Porro detule- runt eum in oratoriam domum S. Joaunis Baptistae, quie erat juxta villam, et straverunt eum ad intro- itum altaris. Porro supra illum in receptaculo Cru- cis stabat imago Salvatoris Jesu Christi; cumque ex dolore bubonis cruciaretur, repente de imagine ceciderunt super eum roris guttze ; et statim, gratia Dei, a dolore convaluit, et sanus effectus est, et ivit domum suam. His exemplis, ad adstruendam fidem sufficere valentibus, ad nostre narrationis ordinem redeamus.
20. Igitur venerabilis Hiltebrandus vidit visionem,
C Apostolicze pietatis in. proximo suscipiende prasi-
gnationem. Apparuit ei Simon Magus, tripudians et exultans in navi : et ipse sibi videbatur illum insi- lire, et colluctando pedibus subactum insolubilibus nexibus vincire. Quod navis Ecclesiam significet, rarus est qui ignoret : in qua nimirum Simon Ma- gus, ante beati viri hujus Apostolatum, longe late- que per suos sequaces sacrilega venalitate luserat, libere scilicet et impudenter emens ac vendens ec- clesiasticas dignitates. Quomodo autem per hunc athletam Dei prostratus et alligatus sit, suo loco dicemus. Per idem tempus quidam Pisani pernocta- bant in Basilica B. Petri gratia orandi : cum ecce vident ipsum Principem Apostolorum in eadem do- mo sua, cum hoc predestinato herede suo deambu- lantem, eique' precipientem ut stercora diversorum jumentorum, qua sparsim inibi jacere videbantur, in saccum, qui cominus haberi cernebatur, congere- ret, et dorso imposita egereret. Et quidem per baec stercora, luxurias et spurcitias diversorum homi- num, maxime autem Nicolaitarum, et quarti Henrici
chi Vitam 7. Octobris. Consule notas Baronii ad dictum diem.
(19) Ex actione 4. constat hune esse S. Theodo- rum Siceorum 4bbatem; cujas Acta valde illustria dedimus 22. Aprilis; sex ex sola versione Latina, curata per Lipomanum : in qua cum hoc miracu- lum desit, apparet nec ipsum Lipomanum, inte- grum Grzecum textum habuisse, quem vel ideo ma- gis optamus inveniri.
A
49
PROLEGOMENA. — ACTA: S. GREGORII.
50
patroni eorum significari, in promptu est. Sed quo- A tionem, eleemosynis conditam, divino fulti auxilio
modo et portata et exportata sint, suo tempore, Deo aspirante, demonstrabimus. CAPUT Ill.
Electio ad. Papatum et hanc secuta visio columba : morbi divinitus Gregorio immíssi etablati, egri sanati.
21. Nunc electionis ejus, post mortem Alexandri Papae, legitimum ordinem, prout ipsi electores ejus eonscripserunt, proponamus, regnante Domino nostro Jesu Christo, anno clementissime Incarna- tionis ejus 183, Indictione et Luna xr, decimo Ka- lend. Maii feria secunda, die sepulture Domini Alexandri bone memorie secundi Paps. Ne sedes Apostolica diu lugeat proprio destituta Pastore, congregati in Basilica B. Petri ad Vincula, nos sanctee Romanz Catholice et Apostolicze Ecclesise Cardinales, Clerici, Acolythi, Subdiaconi, Diaconi, Presbyteri; presentibus venerabilibus Episcopis ; Abbatibus, Clericis et Monachis consentientibus ; plurimis turbis utriusque sexus diversique ordinis aeclamantibus ; elegimus nobis in Pastorem et Sum- mum Pontificem, virum religiosum, geminz scien- tz prudentia pollentem, sequitatis et justitiae prze- stantissimum amatorem, in adversis fortem, in prosperis temperatum, et, juxta Apostoli dictum, bonis moribus ornatum, pudicum, modestum, so- brium, castum, hospitalem, domum suam bene regentem, in gremio hujus Matris Ecclesie a pue- ritia satis nobiliter educatum et doctum, atque pro vite merito in Arehidiaconatus honorem usque hodie sublimatum, Hildebrandum videlicet Archidiaco- num, quem amodo usque in sempiternum et esse et dii Gregorium Papam et Apostolicum volumus etapprobamus. Placet vobis? Placet. Vultis eum? Volumus. Laudatis eum ἢ Laudamus. Acta Roma x Kalend. Maii, Indictione ΧΙ.
22. Ipse quoque Gregorius de electione sua conti. nuo bas misit epistolas. Gregorius, in Romanum Pontificem electus, Desiderio Abbati Monasterii S. Benedicti montis Casini, salutem in Christo Jesu. Dominus Papa Alexander mortuus est; cujus mors super me cecidit, et omnia viscera mea concutiens, penitus conturbavit. Nam in morte quidem ejus Ro- manus populus contra morem ita quievit, et in manu nostra consilii frena dimisit, ut evidenter appareret ex Dei misericordia hoc provenisse. Unde accepto consilio hoc statuimus, ut post tri- duanum jejunium, post Litanias et multorum ora.
(20) Henrici quarti mater Agnes Imperatriz, eo parvulo post viri mortem gubernaeula regni pacifice est moderata : sed postea , Principum invidia videns filii animum a se aversum discessit in Italiam : et per medium fere anni spatium, ut loquitur Leo Ostiensis |. 3. Chronici Casinensis c. 32. Casini comtmorata est, aec proindé'eam tunc ibi existentem galutat S. G
(21) Videtur Rainaldus tunc exul, Casini fuisse. Eum S. Gregorius congolatur epistola 20. libri primi, amno sequenti data, in qua meminit dicte Agnefis
C
statueremus quod melius de electione Romani Pon- tificis videretur. Sed subito, cum predictus Domi- nus noster Papa in Ecclesia Salvatoris sepulture traderetur, ortus est magnus tumultus populi et fremitus, et in me quasi vesani insurrexerunt ; ita ut cum Propheta possim dicere : Veni in altitudi- nem maris, et tempestas demersit me; Laboravi clamans, raucz facte sunt fauces mese; et: Timor et tremor venerunt super me, et contexerupnt me tenebre. Sed quia in lecto jacens valde fatigatus Satis dictare nequeo, angustias meas enarrare Su-
persedeo. Te igitur per omnipotentem Dominum -
rogo, ut sufífraganeos Fratres et Filios, quos in Christo nutris, ad exorandum Deum pro me pro- voces, et ex vera caritate invites : quatenus oratio, qui me liberare debuit, ne incurrerem periculum, saltem tueatur in periculo positum. Tu autem ipse quantocius ad nos venire non pretermittas, qui quantum Romana Ecclesia te indigeat, et in pru- dentia tua fiduciam habeat, non ignores. Domi- nam Agnetem Imperatricem (20), et Rainaldum (21) venerabilem Cumanum episcopum ex nostra parte saluta : et quantum erga nos dilectionis habuerint, nunc ut ostendant, nosira vice fideliter obsecra. Data Roma, 1x Kal. Maii, Indictione undecima. 23. Gregorius, in. Romanum Pontificem electus Gottifredo (22) Duci salutem | in Domino Jesu Christo. Grata nobis est laetitia t€&a, quam in litteris tuis de promotione nostra te habere cognovimus ; non ut hoc aliqua cause nostre delectatio faciat, sed quod eam ex fonte sincerz dilectionis et fideli mente derivatam esse non dubitamus. Nostra enim
promotio, quz tibi ceterisque fidelibus piam de no- ὁ ὁ
bis existimationem et gaudium administrat , nobis ' interni doloris amaritudinem et nimis anxietatis angustias generat. Videmus enim quanta nos soli- citudo circumstat : sentimus quam nos suscepti oneris sarcina gravat : sub quibus, dum nostre infirmitatis conscientia remit, anima nostra in Christo potius dissolutionis requiem, quem in tan- tis periculis vitam cupit. In tantum quippe commissi nobis officii consideratio nos sollicitat, ut, nisi in orationibus, spiritualium hominum, post Deum,
D aliqua fiducia nos sustentaret, curarum immensitate
mens nostra suceumberet. Peccatis enim facienti- bus, ita pene totus mundus in maligno est positus, ut omnes (et precipue qui in Ecclesia Preelati sunt) eam potius conturbare , quam fideli devotione
Imperatricis. Eidem epistolam libro 6 etiam scripsit Indictione 2. anno 1079.
(22) Gottifredus seu Godefridus, cognomento Bar- batus seu Senior, Lotharingie et Tuscie Dux, duas habuit uxores; primo Dodam, ex qua genuit Gode- fridum Gibbosum, et B. Idam viduam, Comitissam Bolonie, cujus Vitam dedimus 13. Aprilis. Dein duxit anno 1054. Beatricem, viduam — Bonifacii Tuscie Marchionis, quae eidem Bonifacio ante ge- nuerat Mathildem Marchionissam, seu. Comitissam.
i
ἮΝ " | S. GREGORIUS VII PAPA. 52 defendere vel celebrare contendant , et, dum suis A unde venerat, illico reversa est. Stupefactus igitur
aut lucris aut presentis glorie desideriis inhiant, omnibus, quee ad religionem et justitiam Dei perti- nent, se velut hostes opponant. Quo magis nobis dolendum est, qui susceptum universalis Ecclesize regimen in tanta difficultate, nec rite administrare, nec tuto deserere possumus. Ceterum, quia fidei et constantia virtutem (donante Deo) in te sitam esse cognovimus; omnem, quam oportet in carissimo S. Petri filio, in te fiduciam habentes, animum tuum de nostra itidem constantissima dilectione, et erga honores tuos promptissima voluntate, nequa- quam dubitare volumus. De rege vero mentem no- stram et desiderium plene cognoscere potes; quod, quantum in Domino sapimus, neminem de ejus prae- senti ac futura gloria aut sollicitiorem, aut copiosiori desiderio nobis preeferri credimus. Est etiam hec voluntas nostra, ut, primum oblata nobis opportu- nitate, per nuntios nostros, super his qua ad pro- fectum Ecclesi et honorem Regis dignitatis sue pertinere arbitramur, paterna eum dilectione et admonitione conveniamus. Quod si nos audierit, non aliter de ejus quam de nostra salute gau- debimus; quam tunc certissime sibi lucrari po- terit, si, in tenenda justitia, nostris monitis et consi- liis acquieverit. Sin vero (quod non optamus) nobis odium pro dilectione ; omnipotenti autem Deo, pro tanto honore sibi collato, dissimulando justitiam ejus, contemptum non ex zquo reddiderit; inter- minatio, qua dicitur : « Maledictus homo, qui prohi- bet gladium suum a sanguine, » super nos, Deo pro- vidente, non veniet. Neque enim liberum nobis est, alicujus personali gratia legem Dei postponere, aut a tramite rectitudinis pro humano favore recedere, dicente Apostolo : Si hominibus placere vellem, servus Dei non essem. Data Rome 1r Non. Maii, Indictione ΧΙ.
24. Posthac, Pontificali benedictione confirmatus, quam acceptus sibi fuerit, ad exemplum Evangelii Pater ccelestis ostendit, quoniam mysteria, quae abscondit a sapientibus et prudentibus, revelavit parvulis. Nam duo rustici, non improbabili curiosi- tate ducti, eum adventum novi Pontificis in Latera- nam dicecesim comperissent, ad videndum eum
novo miraculo rusticus, atque post paulum ad se reversus, ad propria remeavit. .
25. Sequenti nocte tres viri, habitu decoro vul- tuque splendido, ei apparuerunt : quorum unus, vestitu succineto canicieque decenti, figuram Petri, (ut in picturis videre solebat) sibi expressit : alius vultu splendidus, statura procerus, in admirationem simul et timorem convertit inspectorem; tertium, cujus qualitatis esset, non adeo curiose quzsivit. Proinde affabilior horum trium, quis esset diu haesi- tans, tandem canum illum sermone aggressus, quis ille major esset,vel quo censeretur nomine, sciscitatus est : a quo responsum, quod Sol vocaretur, accipiens, insuper ita increpatus est : Quare non annuntiasti Gregorio, quod heri vidisti? Ille vero perterritus, nihil se vidisse testatur. Oblitusne es, inquit, quod co- lumbam heri inter Missarum solemnia requievisse super humerum ejus videris? totamque visionem ut, viderat, sibi retexuit. Deinde precepit ei ut quanto- cius ad Gregorium iret, quia eadem die inde erat transiturus, atque ex ordine ei visionem recitaret. Mane facto rusticus, quid ageret dubitans, atque visionem illusionem esse secum pertractans, quem- dam ejusdem loci religiosum virum adit, et quid sibi visum fuisset intimavit. Id autem consilii acce- pit, quatenus Dominum obnixe deprecaretur ut, si ex illo hac visio fuisset, secundo ac tertio ei re- velare dignaretur : quod ita rusticus devote peregit. Secunda igitur nocte item commonitus, obnixius precibus institit. Tertia vero nocte, cum iidem viri terribilius solito se ingessissent : prsecepit ei unus ut, si vitam aliquandiu vellet differre, ne dubitaret, quod jussus fuerat, Domino Apostolico denuntiare ; ac subintulit : Situ, cum prope fuerat, jussis nostris minime obtemperasti, necesse est te post eum lon- gius eundo laborare. Sed ille, certius adhuc aliquid ab his elicere gestiens, dixit: Ego quidem rusticus sum et indoctus, quid mihi in signum dabitur, ut a tali persona credatur? Unus eorum, qui tantum so- lebat pro ceteris loqui, dicebat : Haec dices Gregorio, quod etiam ipse verum esse cognoscit : quoniam accedens ad altare, quod eodem die cogitavit, apud omnipotentem Dominum impetrare meruit. Rusticus
mutuis cohortationibus iustigati, ad ecclesiam D ad Gregorium perveniens, secretum ab eo petiit; et
properant. Quo eum pervenissent, invenerunt eum juxte altare Missarum solemnia celebrantem. Quem curiose inspicientes, omnes motus corporis et gestus ejus diligenti animadversione notarunt. Sed alter eorum velut in ecstasin raptus, vidit columbam (23) de colo descendere, humeroque Gregorii dextero insidentem alis extensis caput ejus velare. Completo vero Canone, columba collum protendens, calici rostrum, ut sibi visum est, immisit : quo retracto,
- (23) Aliquid simile eidem Gregorio postea Casini contigisse narrat Leo Ostiensis, 1. 3. Chronici Casi- nensis c. 54.
(24) Anno scilicet sequenti 1074. egrotavit, ac se a morbo convaluisse indicat Beatrice! ejusque filia
quie itineris et laboris ejus causa extitisset, fideliter insinuavit. Ille vero benigne subridens, ac signum pracognoscens, rusticum, tante legationis nuntium, ad sua regredi cum Apostolica benedictione permisit.
26. Alioquoque tempore (24), cum maxima detine- retur corporis infirmitate, quidam neptis sua ad eum visitandi gratia venerat, et qualiter se conti- neret, inquirebat. Tum ille ut nepti super z:gritudine sua animum levigaret, monilia ejusdem manu tenens,
Mathildi, epistola 9. libM. 2 scripta 18. Kalendas Novembris : qua dolet se ex periculoso morbo emer- $tssc, ac servatum ad solicitudinem pene naufragan- tis Ecclesio.
53 | . PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. bá
an nubere vellet, requisivit. Post, recepta sanitate, A 28. Inter hzec, quanta obedientia tanto viro exhi-
dum solitis raüonibus incumberet, nec recordatione preteritorum malorum, necspe futurorum bonorum, aut desiderio, et, ut breviter concludamus, nullo modo ad hoc, ut saltem unam lacrymulam expri- mere valeret, pertingere potuit. Diu igitur moesto animo revolvens quid egisset, quo delicto Deum offendisset, qua denique culpa datam sibi compun- ctionis gratiam perdidisset ; tandem, temperato moc- rore, id consilii accepit ut religiosos viros secum in jejuniis et orationibus supplicare Domino deposce- ret; quatenus ei revelare dignaretur pro qua noxa donum illi, quod pridem habuerit, sublatum sit. Quod congrua devotione peractum est. Completis itaque duarum hebdomadarum vigiliis, jejunio, et corporali disciplina, pius et velox auditor desiderium cordis tribuit ei. Nam cuidam innocenti et simplici viro Beata Dei Genitrix in visione apparuit, eique pracepit dicens : Vade, et dic Gregorio, quod cum ego illum in. chorum (non dubium quin Virginum) elegerim, ipse e contrario aliter quam deberet egit. Novo autem permotus elogio Gregorius, magis hasi- tare ccepit; intentiusque orare, ut apertius sibi Dei misericordia, quid esset, ostenderet. Iterum eidem, cui supra, sanctissima Virgo Maria mater Domini in somnis apparens, inquit : Hzec dices Gregorio ; quo- niam ipse contra gravitatem institutionis nostra monilia tractavit neptis suz : idcirco gratiam, quam babuit, amisit. Sed nunc, quia poenitentiam de pec-
cato suo peregit, donum lacrymarum recipiet. Hinc C
admonemur illius dicti : « Bonum est homini mulie- rem non tangere (I Cor. vi1). »
27. Quadam zstate, quz Roma humanis corpori- bus valde contraria est, dum idem vir Dei maximis per integram hebdomadam zstuaret febribus ; appa- ruit ei B. Dei Genitrix semper Virgo Maria ; atque, ut indigoationem ostenderet, ventrem ejus manu versa percutiens, recessit. Deinde per alteram septi- manam adeo debilitatus est, ut respirare eum, qui exitum ejus prastolabantur, vix sentire possent. Finita hebdomada illa, rursus ad eum Beata Dei Genitrix, hora diei quasi sexta, accessit; qualis se haberet, et si adhuc satis poenarum luisse sibi vide- retur, ab eo sciscitatur. Cui ille respondit : Domina piissima, ut tibi videtur. Tum leni manu, quasi cor" pus ejus perungens, ab oculis ejus evanuit. Moa illo vestimenta sua, quasi ad ecclesiam processurus esset, requirente ; hi, qui aderant, pra nimia infir- mitate minus sanum sentire zestimabant. At ille, nil mali se habere affirmans, extorquet ut vestibus se induant, atque ad ecclesiam perducant. Quo facto, in tantum sanitate recepta convaluit, ut etiam sacra Missarum solemnia publice in ecclesia Salvatoris sequenti die celebraret.
(25) Hermannus, sive, Arimannus, aut Armanu, favore Comitisse Mathildis electus est Episcopus Brixiensis anno 10696.
(26) Hubaldus sive Ubaldus, creatus Episcopus Mantuanus an. 1082. sed ab Henrico Rege pulsus,
benda foret, Hermanno tunc temporis Cardinali, sed postmodum Brixiensis Ecclesize preesuli (25), divinitus ostensum est. Nam eum ab eo ad mensam quadam die vocatus non venisset, nocte insequenti, terribi- lis ei quaedam species apparuit, eumque vehementer increpavit, dicens : Ut quid, miser, imitatus es con- tumaciam Dathan et Abiron, supersedendo Gregorii adconvivium invitatione, sicut illi superbe respue- runt Moysi ad concilium vocationem? An excidit tibi, quanta millia millium in inferno demersa sint propter unius Protoplasti inobedientiam ? Festina ergo ad satisfactionem, si evadere cupis debitam rebellibus damnationem. Itaque mox, ut opportunitas dataest, provolutus est pedibus clementissimi Papa: nec mora, veniam impetravit lacrymosa supplica- tione.
29. Nunc libet duo miracula sanctitatis per B. Gregorium divinitus facta breviter assignare : ne forte ingressis nobis silvam densioris historic, exci-
dant memorie. Quodam namque tempore, cum de -
more sacras manus ablueret, ipsa ablutionis aqua instar lactis facta, eegrum quemdam, cum fide recu- peranda sanitatis eam in usum sumentem, confe- stim ab aegritudine liberavit. Item, cum in comitatu gloriose Mathildis delitesceret, et rabiem persecu- tionis, de qua posthac plenius dicturi sumus, de-
clinaret; quadam die venerabilis Hubaldus (26) .
Mantuanus Episcopus indicavit ei quod coquus ejus nimia infirmitate praegravatus, de lectulo surgere non valeret. At ille, necessarii commutationem non habens officii, cum fide grano sinapis comparanda, transtulit montem infirmitatis, et crevit in validum gratia sospitatis. Eadem quippe hora, qua jubentis vocem audivit, surrexit, ac necessaria preparavit.
CAPUT IV.
Gregorii Decretales Epistole contra Simoniacos et fornicarios.
30. Jam tempus exigit, aliquot Decretales beati Praesulis Epistolas, contra Simoniacos et Nicolaitas (27) in Galliam atque Germaniam transmissas po- nere : et subinde, quid sibi velit saccus ille ster- coribus refertus, quem supra Pisanis visum com-
D memoravimus, aliquam, ut promisimus, conjectu-
ram facere. Denuntiatio quippe regularis judicii, predictorum hzreticorum eisque faventium concu- tiens et coercens ignominiam, non absurde videtur comparari sacco stercora continenti ; quem videlicet vir sanctus quodammodo portavit, dum, Epistolas mittendo, conversionem eorum, quos notavit, diu patienter expectavit : exportavit autem, quando per- tinaces in errore, synodali consensu ab Ecclesia
separavit. Harum igitur Epistolarum prima nobis:
etiam exul degebat cum S. Gregorio.
(27) Extat hac epistola inserta Concilio primo, Roma suh S. Gregorio habito anno 1074, 4n Apolo- getico, capitulo 1.
*
P
55 S. GREGORIUS VII PAPA. 56 occurrit, ad Ottonem Constantiensem Episcopum A guendo, obsecrando, increpando eum omni patien-
directa, qu& ita se habet.
81. « Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo fratri Ottoni, Constantiensi Epi- scopo, salutem et Apostolicam benedictionem. 1n- stantia nuntiorum tuorum, » etc. Vide infra inter epistolas S. Gregorii.
$2. Qua vero contumacia prenominatus Episco- pus decretis salutaribus resultaverit, vel potius in- sultaverit, sequens Epistola prodit. « Gregorius, servus servorum Dei, (28) Ottoni Constantiensi Episcopo, salutem et Apostolicam benedictionem. Perlatum est ad Nos, » etc. Vide inter epistolas.
83. Hic Clero et populo demandat ne inobedienti Episcopo obediant. « Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, Clericis οἱ Laicis majoribus et mi- noribus in Constantiensi Episcopatu consistentibus, Christianam legem diligentibus, salutem et Aposto- licam benedictionem. Misimus Fratri nostro, Epi- &copo vestro, Ottoni, » etc. Pide inter epistolas S. Gregorii.
34. Ad Laicos, pro exequendis superioribus insti- tutis. « Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, Rodulfo Duci Suevisie, atque Bertholdo Duci Caren- tano, salutem et Apostolicam benedictionem (29). Seimus quoniam prudentia vestra miserabilem Christiane religionis desolationem perspicaci mente perpendit, » etc. Vídeinter epistolas.
35. Item ad Laicos pro iisdem institutis. « Grego- rius Episcopus, servus servorum Dei, dilecto in
uxori, salutem et Apostolicam benedictionem. Gra- tia Deo referimus, » etc. Ῥέα ubi supra. |
$6. Ut nullus obediat Episcopis praefata statuta contemnentibus vel negligentibus. « Gregorius, ser- vus servorum Dei, omnibus Clericis et Laicis in regno Teutonicorum constitutis, salutem et Aposto- licam benedictionem. Audivimus quod quidam Epi- scoporum apud vos commorantium, » etc. Vide ubi supra.
37. Has Epistolas prosecuta est, ipso presidente generalis Synodus; in qua, sicut gesta ipsius conti- nent, sententia anathematis data est in omnes Si- moniacos et Nicolaitas hzeretieos, qui in erroris sui secta indurati, synodalibus Sanctorum Patrum de- . finitionibus;et Decretalibus eorum statutis scienter
inobedientes, apostatarumque pertinacia eis recal- citrantes, studio et voluntate refragantur. Ecce sac- cus stercoribus plenus (Ezech. 1, 9), eatenus ar-
(28) Partes Henrici Regis fovet. Otto, quapropter excommunicatus, in exilium missus anno 1074, et post duos annos in excommunicatione mortuus, et Basilee sepultus. lta Chronicon Constantiense a Pictorio editum.
(29) Est epistola 45 libri 2.
(80) Hermanno Bambergensi scripta est epistola 84 libri 1 qua monuit eum. Verum, quia judicio Sedis Apostolicae se subtraxit, et Simoniace ecclesiam in- vasit ejusque bona dilapidavit, eum Gregorius ex- communicavit, et sacerdotali officio privavit, ut scri- bit, ad Bambergenses, Segefridum Archiepiscopum
tia et doctrina portatus; sed ex tunc justa ultione divini zeli exportatus, secundum ordinem quem suis ultoribus ipse Dominus per Ezechielem Prophetam ostendit, dicens : A sanctuario meo incipite. Cla- mor namque Sodomorum et Gomorrheorum usque ad ipsius Pontificatum multiplicatus fuerat nimis (Isa. 1, 9) : ineo scilicet quod predicti heretici eo- rumque fautores, nimia peccandi libertate effrzenati, peccatum suum sicut Sodoma pradicaverunt nec absconderunt : ideoque, nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen incorruptionis, quasi Sodo- ma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus.
38. Hac fama justificationis instigati Babenber genses Clerici (30), detulerunt ad aures ejus Simo- niacum introitum Pseudo-episcopi sui, nomine Her- manni. At ille, contracta non minima pecunia pre- tiosi metalli et vestimenti copia, speravit Apostoli- eum rigorem muneribus emolliri posse : et approxi- mans Rome, exoravit venerabilem (31) Herman- num, Metensis Ecclesie Episcopum et Apostolicas Sedis Legatum, qui tunc forte (in) societatem itineris inciderat, uti se ad Dominum Papam prseiret, et in- tercederet. Quod cum attentasset, et humanze pla- cationis non parvam materiam affore designasset ; vir justus, excutere manus suas ab omni inunere solitus, ut. erat in conclavi suo positus, Spiritu san- cto se inflammante, respondit : Fac eum, si aliquam fidelium communionem velit obtinere, in partes
, Suas redire, et monasticze regule distrietum jugum Christo fllio et nobilissimo Comiti Adelberto, et ejus €
poenitendo subire : quoniam, propitius sit mihi Deus si domum istam mihi impleret auro et argento, nunquam, me consentiente, Episcopali fungetur officio. Hoc itaque modo et iste Simoniacus submo- tus est a Sacerdotio.
CAPUT V.
Conjuratio in vitam S. Gregori. et liberatio.
39. Jam vero qualiter inimicorum fraudes, ten- tationes, pericula, detractiones, irrisiones, captiones custodias propter nomen Domini; postremo, quali- ter, Domini juvamine etsustentatione Apostolorum- que comitante suffragio, Reges, Tyrannos, Duces, Principes, animarumque hominum captivatores,
Comprehensio
D voratores ; insuper lupos, Antichristi videlicet mini-
stros, Archiepiscopos, Episcopos, et reliquos Eccle- Biasticos pervasores fortissimus athleta Dei superavit, nequaquam silentio preterire dignum — ducimus : quatenustam presentibus quam subsecuturis sit in
Moguntinum, et Henricum Regem, et supt Epistola
prima, secunda, et tertia libri tertii. Fruschius ait uod tandem monasterium Swartzachianum in rancia Orientali, id est Franconia, intraverit.
(81) Hermanno Episcopo Metensi commiserat S. Gregorius vices suas in causa Episcopi Bamber- gensis, ut dicitur citata epist. 84 l. 1. Eidem scripsit epist. 35]. 1, epist. 2 et 21, 1. 2, epist. 5 l. 6, et epist. 21,1. 8, in quibus varia illi committit, et indi- cat auctoritatem Sedis Apostolice in excommuni- cando Henrico Rege.
51 PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 58 exemplum , et populus sancte Ecclesise olim nostrum A hzreticum, Romam conductum, (34) hospitio rece-
seculum fuisse cognoscat sub tanto talique Pastore prolapsum. Indecens enim et inconveniens esse vi- detur tradere oblivioni Patris hujus laborem, cum etiam profanarum causarum memoria penes secu- lares pro fortitudinis exemplo flat. Hujus quidem exemplum si tenaci memoris tradatur, fit sancte Ecclesize supplementum, Christi fidelium orpamen- tum; et in hareseon profanarum veniet detri- mentum. Hinc enim justorum (pugne) iterum prima sumpsere principia : hinc Ecclesiastica victoria et perpetuas felicitatis quodammodo per filium hzredi- tas (propagatur).
40. Fuit itaque quidam vir in Urbe, perditionis fi- lius, omnium hominum sceleratissimus et iniquissi- mus; cujus quidem memoria aerem ipsum comma- eulat? cui pro dulcedine perjuria, fallacize, luxurie, traditio, homicidia, machinationes, susurrationes, conspirationes, fraudes, deceptiones, conventicula fuerant; et quidquid virtuti esse potest inimicum, sibi per omnia (licere) credebat; pater furum et so- eius perjuriorum, elypeus fallacis et hasta moechi, galea homicidarum et scutum traditionis, tegumen- tum machinationis, custos susurrationis, anxietas eonspirationis, coloratio fraudis, risusque deceptio- nis, et crypta male conveptionis : ad cujus confu- gium omnis haretieus omnisque scelestus propera- bant : cujus ala velabat scandala, sub cujus umbra Leviathan ipse tortuosus coluber dulciter et suaviter quiescebat. Qui ad augmentum tanti commercii tur- res quamplures in Urbe construxerat ; et, posthabitis tam Dei quam hominis inimicitiis, quidquid ante suie perverse mentis oculos incentor malitie, dia- bolus videlicet , adduxerat, peragere satagebat. Le- via quidem sibi et dulcia verba, sed in fine jacula et absynthium fuerant: qui ad sui destructionem quemdam suum compatrem occidit : in cujus domum re nondum plene cognita, perrupit, quam etiam de- struxit : et peracto tanto 'scelere, in turrim, quam, vivente patre suo Stephano Urbis Praefecto, con- struxerat, se recepit. (32) Ad cujus facinus vindi- candum vir Dei accensus, una cum adhuc vivente Papa Alexandro, maledictionis et anathematis eum vinculis alligavit. Ille, ad augmentum suz confusio-
nis, cum quibusdam quos sibi asciverat, Nicolao D quievit ; - eum caperet, etiniquorum populo ad necandum tra-
videlicet et Berthramo, ad perditionis filium, scilicet Henricum Regem properavit ; et, communicato ma- gnze impietatis consilio, Cadaloum Parmensem (38);
(32) In Gestis Mss. Pontificum usque ad Martinum Papam V. deductis, appellatur Centtus Stephani ; Bertholdo Cincíus. Nomen hic videtur silentiotectum, propter familiam, et Cincium Praefectum Urbis vi- rum sanctissimum, uti infra patebit.
(33) Cadalous Episcopus Parmensis, novo schi- smate formato Pseudopapa constitutus est, assumpto Honorii II, nomine, 28. Octobris anno 1061.
(34) In Gestis Romanorum Pontificum a Nicolao Aragonensi collectis apud Baronium an. 1064. num. 34. Censius, Prefecti filius, vir nequam et pessimus, eidem Cadaloo astitit; eumque in castello S. Angeli recipiens, juramentum ipsi et defensionem prastwit.
pit; et prelia multa, illius ob adjutorium, in urbe commisit: cui solatium omnes heeretici Simoniaci pro posse impendebant, et per ipsum sanctam Ec- clesiam confundere disponebant. Sed, h:zresiarcha tandem illo mortuo (35), confusus iste pactum se cum Domino Papa facere, et fidelitatem jurare spo- pondit. Quod et fecit : sed qua fldes ei esse potuit , cui veritas nunquam adhzesit? Stabat quidem, pro- pter summi Sacerdotis potentiam, ut praedo ligatus : sed quas poterat fraudes animo tenus perpetrare non desinebat tartareus haeres. Si quando eum ve- nerabilis Pater Gregorius ut a talibus pedem re- traheret hortabatur, in pejus quotidie suum verre- bat pectus: sicque factum est ut in ipsa turri, quam mire magnitudinis supra pontem S. Petri construxerat, viros sicarios poneret ; qui, ab omnibus introeuntibus et exeuntibus , ex rebus qua fereban- tur predam caperent.
40'. Qua de causa Preefectus Urhis, Cincius (36) nomine, vir utique prudens, carus Deo et homini- bus (qui non ut laicus, sed veluti fidelis monachus Deo serviens justitiam excolebat in omnibus), qua dam die eum cepit, et in carceris squalloribus tan- tum latronem, ut dignum fuerat, tradidit. Tandem interventu quorumdam Nobilium Romanorum, per- mittente hoc clementia Domini Papse, peractis supra sancti Petri corpus sacramentis sua meliorationis, datisque obsidibus et reddita turri de qua confide-
( bat, dimissus est. Tunc allatis arietibus, et machi-
nis, ferreisque malleis, funditus est eversa, et sic Urbs aliquantisper quievit, et iniquorum factio, timore magno concussa, conticuit. Sed quid miser faceret? Quousque potuit, iniquos, licet longe po- sitos, tam per se quam per suos nuntios adiit. Ipse lustravit Apuliam, Lucaniam, Ducem Guiscar- dum (37) et ceterosexcommunicatos visitans ; statuit- que cum ipsis tempus opportunum, quomodo Domi- num Papam caperet et occideret : filium vero suum ad Guibertum hareticum Ravennatem (38) direxit, idem pactum compositurum : sicque ac Regem etiam su: fallacize destinavit litteras, promittens eumdem Patrem regio conspectui representandum. Compo- sitis itaque hujusmodi molitionibus, ad tempus expectans nimirum opportunitatem ut
deret. Sed Dominus omnipotens, qui captione sua mundum liberans diabolum captivavit, Patris istius
(85) Ibidem num. 39. idem Nicolaus Aragonensis: Idem quoque Cadalous post paucos dies ex divino Ju- dicio pessimam | mortem incurrit. ]
(36) Cinthius D. Petro Damiano, qui lib. 8 epist. 1. et 2. eum laudat.
(37) Robertus Guiscardus Northmannorum Dux, excommunicatus fuita S. Gregorio anno 1074, sed Ecclesie obediens anno 1080. absolutus : uti pluri- bus deducit Baronius, ad dictos annos.
(88) Guibertus Archiepiscopus Ravennanencs, postea Antipapa, S. Gregorio semper iufestus, adver- sarios fovit, et excommunicatus fuit.
vr
ὅθ }
LU
S8. GREGORIUS VII PAPA. 60
captione et sanguine, Ecclesiz statum in melius pro- A pusque Dominicum tam ipse quam Clerus ejus su-
vexit ; et filium iniquitatis non solum puero 8uo no- cere prohibuit, sed etiam propriis rebus privavit. 41. Prolapso itaque fere anno, ministri diaboli tempis advenit. Nàm, instante festivitate Dominicze Nativitatis, conspiratores suos, cum quibus conju- raverat, hortari ccepit ut ad tantum flagitium mente prompti coneurrerent, animumque aptarent; pro- mittens eis ineffabilia, libertatem futuram, quasstum sine mensura, imitator per omnia fratris et magistri sui diaboli; qui solius morte Domini mundum sibi totum possidendum promittebat. Sed, sicut scri- ptum est, dum capit, capitur ; dum pradari incipit, prada fit; et dum ambit illicita 4088 nondum pos-
sederat, perdidit acquisita quae retinebat. Sic etiam
iste, minister utique illius, si corde deprehendisset se tantis rebus expoliandum, fortasse quoquo pacto a tanti sceleris perpetratione, amore suarum rerum magis quam Dei, manum retraheret. Sed quoniam obezcavit eum malitia sua, qua suffarcinatus ince- debat, rem ad effectum perducere conatus est; non timens, imo postponens anim: sue periculum ; al- ter Judas, manus in Dominum suum et Christum Domini injecit. Presente itaque tantm festivitatis die ad peragendum Vigiliarum obsequia Pontifex, ut mos est, ad B. Marice ecclesiam, quz, ob tanta- rum devotionum merita, Major vocata est, cum parvo Clericorum et Laicorum numero properavit. Nam mos Urbis fuerat semper, in tantz solemnita- tis excellentia, omnes ad eamdem ecclesiam conflue- re, totamque noctem illam hymnis et laudibus in- tentos pervigilem ducere. Sed, Domino disponente, ad evitandam tantam ecclesiam tanti Pastoris san-
' guine perfundi, ut ministri diaboli animus, inhians
sui ad destructionem, qua male voluerat perficere possit, populus tunc convenire prohibitus est. Diei namque ipso Vigiliarum tantam :ether aquarum inundationem profuderat, ut ipsum primi temporis imminere diluvium omnibus videretur. Vix enim aliquis domus suse limen linquere, vicinique sibi
juncti casam, si necessitas aliqua exigeret, intrare, -
ne dum ecclesiam tam longe sitam penetrare va- lebat. Loquebantur enim quodammodo mundi ele- menta futurum scelus, et inauditum facinus praesa- giebant.
42. Sed quid plura? Adest nox, in qua tenebra- rum filius lucis aggreditur ministrum. Missis itaque exploratoribus ad alios exquisitores venerunt : nam quamdam societatem , juxta eamdem ecclesiam, ex ipsius vici habitatoribus sibi asciverant : et, notantes omnia, ad notitiam scelesti illius miserant quae scrutati fuerant. Tunc ille legionem suam, loricis indutam, cum festinatione conduxit; ponens ita, ut post peractam sive de nece victoriam, seu de vivo portato triumphum, quemcumque equum quis habere posset, ascenderet : ne quis contra ipsos meditaretur insurgere. Ventum tandem ad ecclesiam est : Papa vero gloriosus in Presepi positus Missam noctis primam, sicut docet religio, decantabat; cor-
Sceperat; reliqui vere qui aderant, eadem adhuc Sacramenta percipiebant; cum magnus subito cla- mor, magnus et ululatus ex improviso intonuit, et ecclesiam ipsam implevit. Tunc undique lustrantes ecclesiam, evaginatis mucronibus percutientes quos poterant, ad locum Praesepii, quo Papa eximius re- sidebat, convenerunt : percussisque ibidem aliquan- tis, ruptisque ostiolis illis, angulum brevem Prae- sepii eterni Regis et Matris truculentis manibus intraverunt. Tunc injecerunt in eum manus, et te- nuerunt. Quorum unus educto gladio caput ejus abscindere voluit, sed tamen Domino volente non potuit. Percussum tamen in fronte, graviterque vulneratum, de Missa nondum finita violentis ma- nibus abstraxerunt, ezdentes et percutientes. Ille vero, ut agnus innocens et mansuetus, ad ccium oculos erigens, nullum eis dedit responsnm, non reclamavit, non reluctatus est, neque ut sibi in ali- quo miserentur rogavit. Tandem, exutum Pallio et Casula seu Dalmatica et Tunica cum Camisia, reli- ctis ei tantum amictu et stola, ut furem tractum, post dorsum cujusdam sacrilegi posuerunt. Ille vero, qui frontem gladio percusserat , arreptus a daemonio, ante ejusdem ecclesise atrium diu volutatus est spu- mans, equusque ejus fugiens nequaquam ulterius inventus est. |
48. Tanti fama mali totam cito perculit Urbem. Quis unquam tanta flentium tantaque funebria nar-
( rere lamenta poterit? Sicut enim de Domini nostri
Nativitate Urbs ceteris civitatibus altius congratu- lari solita fuerat; sic modo commota, tristitiam sibi non modicam advenisse proclamabat. Expavitpariter hoc factum ccelum et terra, et ad tantum facinus vindicandum corda praparantur omnium. Tunc impletum est quod dictum est per Prophetam : « Dies festi vestri convertentur in lamentationem et luctum, et gaudium vestrum in planctum » (Tob. r1.) Et illud :« Plorans ploravit in nocte, et lacrymae ejus in maxillis ejus : non est qui consoletur eam ex omnibus caris ejus » (Thren. 1.) Tunc sancta Eccle- sia Dei dicebat : « Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte? » (Hier. 1x.) Et illud : Audite, obsecro, uni- versi populi, et videte dolorem meum. Tunc, omnis maritus sumpsit lamentum; et qua sedebant in toro maritali, lugebant. Omnis itaque Clerus, Pa- Store percusso, huc illucque discurrebat, et cuncta pene altaria exeuntes denudabant. Nihil alicubi, preter quod ante dictum fuerat, in ecclesiis divini Ofticii illo die factum fuit. Elementa tamen, ad tem- pus usque illud turbata, ne populum zelantem Do- mini zelum preepedirent pacata monstrabantur. Terra vero aquam pene cunctam, quam nimia in- undatione sustinuerat, absorbens, iterum quodam- modo siccum ad hoc omnibus ulciscendum ostendit. Tota itaque nocte signis tubisque sonantibus, mili- tibusque omnes aditus lustrantibus, ne aliquo por- taretur extra Urbem ingenio, nullum usquam vesti-
61 .. PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 62
gium patuit: sane re dubia omnibusque ignoranti- A ad terram morientem palpitantemque prostravit,
bus utrum vivus an mortuus esset, populo copgre- gato in Capitolio, referentibus quibusdam innotuit quod in quadam turri captus teneretur. Tunc omnes gentes tulere voces ad sidera.
44. Verum, ubi primum dies terris est reddita, omnes inter se hortantes populi innumerabiles ad domum Antichristi venerunt. Incepta itaque pugna est : sed primo congressu pars hostilis fugam arri- puit, omnisque factio in eadem se turri conclusit. Tunc omni parte vallatz ignis appositus est, allatis- que machinis et arietibus, rumpitur murus, cuncta- que inibi conclusa fit Domini populo preda. Nemo suum periculum vitabat, sed sui oblitus pro posse pugnabat. Porro quidam vir, cum quadam peobili matrona, Patrem Gregorium secutus est, qui ei so- latium aliquantisper fuerunt. Vir namque ille, tzedio detractionis, et algore hibernalis noctis afflictum, allatis calefecit pellibus, pedésque ejus in sinu suo composuit. Matrona vero ipsa, fomento medicami- nis sui, Patris nostri plagam, nimio sanguinis rosei profluvio tabidam, deplorando mulcebat; omnesque illos Dei inimicos, homicidas sacrilegos acclamabat, altera nimirum Maria effecta. Nam quemadmodum illa, flens sua delicta, Domini vestigia lacrymando perfuderat : sic ista, omnium crimina perferens, la- erymis suis tantum Pastorem proluebat. Osculaba- tur illa pedes Domini Salvatoris, quo deinde lota caput ad usque perveniret : haec autem Dei et Do- mini famuli primo baptismate munda, postremo pectoris ardore adusta, caput pectusque deosculans lacrymis rigabat. O memorabile pectus ! O devotis- simae femine laudabile jecur ! quantus tibi tunc. ca- ritatis ardor inheserat ἢ cum ante oculos tuos seterni Regis ministrum, iniquorum manibus male tracta- tum vulneratumque prospiceres; nec satanz mini- stris ex ore pudico, sanctisque osculis quae pedibus manibusque et capiti tanti Patris feceras jam purga- to, convicia digna et maledictionis jacula subtrahe- bas. Vere credibile est, animam tuam te pro Patris vita ponere velle, et tormenta potius inexistimabilia percurrere, quam Dominum captum et tam male tractatum videre. Pugnabat manibus ómnium gene- rosa virago, et immodice mercedis omnium par- ticeps, quantum sibi accumulabat.
45. Verum, quanto istius animosa fides, tanto alterius mulieris linguosa perfidia. Nam sicut olim, Dominice Passionis tempore, ancilla ostiaria Petrum terruerat ; sit ista Vicarium ejus mordacibus 'oppro- briis conturbabat : quae quidem illius traditoris soror fuerat, et idcirco tanto Patri maledicere non formi- dabat. Alter vero, ejusdem traditoris minister et se- quipeda, evaginatum gladium retinens, tanti viri caput ipso die se abscissurum, blasphemando asse- rebat. Cujus impietatis vindictam velocissimum Domini judicium non distulit. Nam lancea, a foris vibrata, guttur ejus dire vocis venam obtruncans,
sicque ad tartarum misit.
46. Traditor autem, jam jamque videns capiendam esse turrim, et sibi periculum mortis imminere, coactus procidit ad pedes beatissimi Pap, dicens : Semper misericordiam, Pater, docuisti, docens per- fecisti ; errantesque convertens, conversos in fide solidasti, suscipe errantem, et ab iniquitatibus se convertentem ; conversum solida, ne me des- perationis profunditas absorbeat. Peccavi, erravi, tradidi, interfeci, sacrilegium — perpetravi. Matris Regis enim thalamum corrupi, violentisque ma- nibus (39) tugurium et parvum secretarium Dei Filii violavi. Te Patrem, et meum Dominum, ut parricida, perjuriis, sacrilegis, manibus pollutis ex illius gremio attraxi. Suscipe, libera, tuere, miseri- cordiam fer ; da remedium, consilium, suffragium : injunge pcenam, pone prenitentiam carceris, exilium, patrie diffugium ; et Dei judicio in me justissime commotum, ex more, placa populum. Tuis me pol- lutum sanctis suscipe manibus : et hujus diei mihi poenitenti concede spatium. Furcas mihi jure paratas corde conspicio, dignam poenam intueor; et idcireo corpore prostrato, corde demisso me potentiae tus trado. Tunc Papa clementissimus, pio ut erat pe- ctore, tanta supplicantem adorsus est : Video te felle amaritudinis obligatum, et tuz mentis oculos tene- broso squalore contectos; qui lumen verze lucis, nobis tanto tempore laborantibus, cognoscere ne-
C quiverunt. Tu ipse nosti quantis religiosis viris te
commonuerim, quantisque per memetipsum patien- tissimis admpnitionibus sollicitaverim, quibus non solum non acquievisti, verum etiam in deteriora prorupisti : sed tamen adhuc janua tibff vitz patet, tantum ut convertaris corde. Qui mox ad terram corruens, verum se reum miserumque confessus est, promittens omnia sibi injuncta incunctanter perficere. Tandem vir mitissimus, solita sibi pietate commotus, respondit : Quid mihi ex ipsa injuria irrogasti, paterne indulgeo. Quod autem in Deum et Matrem ejus, Apostolosque seu omnem FEcclesiam contraxisti, luendum fore pronuntio : ita ut primo Hierosolymam tendas ; et postmodum, si vivus inde reversus fueris, nostris te manibus et consilio re- presentes, ut sic saltem modo aliquo gratiam tibi conciliare omnipotentis Dei valeas. Et quemadmo- dum cunctis filiis Ecclesie, subversionis hactenus exemplar fuisti, ita de cetero conversionis fias. ΗΟ itaque cuncta, prout jussum est, ut videbatur, ex- plere libentissime spopondit : et sic, diei illius libe- rationem promeruit.
47. Tandem Papa pius ad fenestram erectus, turbze furenti expansis manibus, ut. componeretur, et aliquanti majorum turrim accenderent, innuit. Nonnulli vero, putantes quod eos ad opus quod inceperant, hortaretur, fortissimo impe- tu turrim scandunt. Et sic foras adductus est,
(39) Presepe Dotsini, a quo S. Gregorius abstsactus fuerat, intelligitur.
63
S. GREGORIUS VII PAPA. | θέ
turbis omnibus flentibus pre& gaudio, et prse pietate A sure salulis periculum, Patrem communem repre-
clamantibus; cernebatur enim totus cruoris magni- tudine respersus; et ideo nimio horrore perculsi voces ad sidera proferebant. Facta igitur victoria omnes una cum papa Gregorio ad Dei Genitricis ecclesiam, de qua nocte ipsa abstraetus fuerat, gau- dio non modice repleti conveniunt. Tunc Pater communis Missam, quam nocte, ministris diaboli preepedientibus, finire non potuerat, hora ipsa com- plevit; et cum tanta victoria revertentibus bene- dictionis Dominicze gratiam dedit.
48. Deinde, cibis summo tenus degustatis, rursum conveniunt, adhuc plenius perscrutari omnes, qui inimico Dei se conjunxerant. Inventis autem illis, omnia bona ipsorum perdunt et exterminio tradunt, nihil omnino linquentes preter personas, qua fuge presidium ceperant. Verum dum apud praefatam ecclesiam populus pro Pastoris liberatione grates Deo redderet, iniquus ille Judas fugam cum uxore, filiis et fratribus arripuit, et, sic dimissis rebus suis, nudus evasit. Quidquid vero sui juris olim esse poterat, populus postea adveniens distraxit ; turribus ac domibus subversis, prediis vero fisci titulo sociatis. Perditionis vero filius et Antichristi minister, ante mundi constitutionem damnatus, post suam evasionem, quidquid promiserat non solum minime persolvit ; sed etiam quibusdam sui similibus profanis associatus, consilia malignitatis eontra liberatorem suum dare, quoad vixit, non abhorruit.
CAPUT VI. Henrici IV identidem ad vomitum redeuntis perver- sitas contra jura Ecclesia,
49. His aque premissis, ad ea que cum Rege Henrico peracta sunt, veniamus; et innocentiam Gregorii Pap: ostendendo, mala, qua pro bonis re- ceperat, tam praesentibus quam etiam subsecuturis, prout possumus, indicemus. Nonnullos enim fore credimus qui, partim rei geste, partim auctorita- tum SS. Patrum ac Decretalium ignorantia, contra
(40) Geraldus, seu Gerardus, Ratisponensis, ex majori Priore Cluniacensi Episcopus Ostiensis factus an. 1072 Ciaconio dicitur octavo loco Cardinalis creatus. Hic anno 1074 ad Henricum IV Legatus
hendere, infamare, et, quod omnino inspectante Deo malum est inexistimabile, maledietiones ingeminare nequaquam timeant. Qui si forte, divina inspiratione commoti, magis amore cognoscende veritatis quam superbas procacitatis instinctu! hoc agerent; ve- ridicis et approbatis religiosisque viris interrogatis crederent. Habent enim religione pollentes Episco- pos infinitos, et, ut e multis paucos enuntiemus Ge- taldum Ostiensem (40), qui, ob ν᾽ 188 meritum ab Apo- stolica Sede ;Gallicanis ex partibus assumptus, septi- mum inter Cardinales Episcopos thronum prome- ruit, qui ad ejusdem Regis causam investigandam ab Apostolica Sede est transmissus, et ad confir- mandum suo prolatum ore testimonium, plurimos est labores, pericula, vincula, carceresque ipsa pro veritate expertus. Habent Prenestinum (41), qui ad eumdem sufferendum laborem ab Urbe Roma missus est. Habetur insuper et Petrus Albanensis (42,, qui ad confirmandum contra Simoniacos veritatis testi- monium; immanem rogum pertransiens nudis plan- tis, sicut in Registro Domini Alexandri II. Papa scriptum reperitur, illesus exivit. Habentur etiam complures ex ultramontanis partibus, Udo Treviren- sis (43), et Hermannus Metensis, Altmanus Patta- viensis vel Lauriacensis, Adelbero Wirzeburgen- sis (44), Hugo Diensis (45), in cujus electione tantum lumen fertur coelitus descendisse, ut diem vinceret, et corda omnium qui aderant, advenisse Spiritum
(, 8anctum, nonj dubitarent. Ad satisfaciendum etiam
incredulis ceterorum ordinum viri conveniantur; abbas videlicet Cluniacensis (46), ejusdem Regis Pater in baptismate; et Berinhardus Massilien- sis (47), qui, ob instantissimum fidei calorem, bis confessor factus, propter Dominum exilia compe- desque est perpessus, Rapoto (48), qui nimirum, propter sanguinis nobilitatem et morum honestatem, in regem a populo expetitus asseritur : Adelber- tus et Odalscalchus (49); quibus tam a Rege quam etiam a papa, res commissa fuerat.
(45) Hugonis, Diensis in Delphinatu Episcop., Acta et legationes per Gallias, a S. Gregorio illi commissas, describit per 8. paginas Joannes Colum- bus in Episcopis Diensibus. Ad eumdem extant epi-
est missus. Extant ad eum S. Gregorii epistola 6. [) stolze S. Gregorii septem.
et 16. libri primi.
(41) Hubertus, infra Humbertus, Episcopus Pre- nestinus, cum dicto Geraldo creatus Cardinalis, et ad Henricum IV missus.
(42) B. Petrus Igneus, Monachus Vallumbrosanus, S. Joannis Gualberti alumnus, a S. Gregorio anno 1074. Cardinalis Albanensis creatus, sancte obiit die 8. Januarii : quod autem hic dicitur contigit tempore Alexandri IH. in causa Petri Simoniaci Epi- scopi Florentini, et legitur etiam in vita S. Joannis Guaiberti.
(43) De Udone infra agitur: De Hermanno supra actum. S. Altmanni Vita danda est 8. Augusti. Ad hunc vero est epistola 10. libri 9.
(44) Adelbero cum S. Altmanno constantissime schismatieis restitit, et saepius est in exilium pulsus, atque anno 1090. mortuus in Lambacensi ccenobio, a parentibus condito.
(46) Is est S. Hugo Abbas, cujus Acta dedimus 29. Aprilis : et supra de eo agitur num. 12, 13 et 14. Extant quinque S. Gregorii ad illum epistole.
(4?) Bernhardus Abbas S. Victoris Massilic, crea- tus an. 1066. defunctus an. 1080. a S. Gregorio cum Bernardo Patavino legatus ad Principes Impe- rii, et in Hispaniam propter dissidium Berengarii Comitis Barcinonensis. Extant epistole illius ad istum, et ad monachos Massilienses de eo in quarum altera lib. 6. epist. 15. illos hortatur ut absentiam sui Abbatis dequo ferant animo ; in altera lib. 7. ep. 8. dolet de obitu ejusdem Abbatis.
(48) Rapoto videtur esse Comes Palatinus, cujus obitum refert Urspergensis ad an. 1099.
(49) Adelbertus sive Albertus Comes, ad quem ejusque uxorem extat epistola. 61. lib. 2. et huic similis Comes Imperii videtur Tüisse Odalscalcus. De hi$. tribus agit epistola 10. lib. 8. sub finem.
65
PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII.
66
50. Et, ut nullus sexus pertranseat, veniamus À num exspeetavit, quo Romanam Ecclesiam, ut ce-
etiam ad honestas, et tam religione quam etiam secularium rerum potentatibus locupletes mulieres, Reginam videlicet Agnetem, ejusdem iniquissimi Regis matrem, et vere Reginam ; qua , regali diade- " mate dimisso, seculum istud deserens, Dei ejusque Matris Apostolorumque ejus Petri et Pauli vestigiis inremissibiliter adhzesit; Beatricem insuper, ejusque nobilissimam prolem Mathildem ; qua, licet mun- dana eura Ducum officium, Italiam gubernando, gesserunt (ut Debbora "nimirum effectze, que judi- cans Israel, Jabin cum suis omnibus in torrentem Cison dispersit) iniquos multoties confusibiles con-* triverunt : quie quidem inter Dominum Papam et Regem mediatrices fuerunt, et regni statum com- ponere et confirmare desideranti desiderio cupie- bant. Horum omnium aliorumque probabilium totius conditionis testimoniis non acquiescere, nihil est aliud quam Dei iram promereri, perpetuzeque dam- nationis subire sententiam. His itaque ad tanti Patris innocentiam ostendendam commemoratis , ilius Regis fraudes, machinationes, et interdum etiam in S. Petrum contumelias, nostrae schedule conjungentes, ne in erroris tenebrosi ignorantia scire volentes jacere permittamus, pro viribus coepta sequamur.
51. Tertio igitur Henrico mortuo (50), quartus ille Henricus Rex, permittente Romano Pontifice Victore, qui tunc morienti presens erat , hereditario jure, nimirum puer, successit. Sed (Salomone at- testante, et dicente : Vs tibi terra, cujus Rex puer est, et cujus principes mane comedunt!) ad destru- ctionem sui et totius regni, quidquid usquam sceleris esse potest patravit. Crco corde petulans Patrem non timuit, sed reddentibus cunctis testimonium pueritiae imperfeetaeque &etati, lasciviam ejus Romani Pontifices supportarunt; existimantes illum virile scandere tempus, quo corrigi posset per se; non attendentes quod scriptum est : Qui parcit virgae, odit filium suum. Nutritur namque vitium : et dum ramus tener non mundatur aut evellitur, in matu- ritatem veniens , manu vix aut ferro preciditur. Sic nimirum ille, majorum ascendens currum, omnem Eeclesiam superbienti calcaneo supponere, calcan-
teras, sibi subjicere posset : ad quod postea, ut reipsa patuit, annisu quo valuit erectus est. Nam mortuo Nicolao II Papa, subintroductoque sancte memoria Alexandro, vesania suz mentis arreptus, hereticum Cadaloum, Parmensem male nominatum Episcopum, data per manum suam investitura, in Papam erigere non formidavit. Verum, cedentibus omnibus, controversus Deo, quod deliberaverat, nequaquam ad effectum perducere potuit. Quo tem- pore quantis sit paternis litteris commonitus , ejus-. dem Patris Alexandri libri (51) testantur.
52. Cui Pater Gregorius, postquam Domini volun- tate, fugiens et renitens, succedere coactus est, ut
decebat, paterna illum visitavit commonitione ;
orans et postulans ut pro amore omnium Regis, etiam pro sui status salute, pro anima sus reme- dio, ab actis, quibus oportebat tantum sanctze Eccle- size filium et membrum abstinere, pedem retraheret; agnosceretque Regem Regum super se inspectorem, qui, cordium consilia et tenebrarum abscondita co- gnoscens, unicuique secundum opera sua reddit; rogans etiam ut consiliarios pessimos , qui magis sua quam eum diligebant , dimitteret : quoniam ta- lium consiliis consentire, nihil aliud esse quam mortem acquirere , regnumque subvertere, et in fa- bulam cunctis gentibus fieri velle, significabat. Ad hoc Rex ipse parumper commotus litteras supplices (52), et magis (ut postea claruit) subdolas, emen-
(C; dationem promittentes , misit. Allatis itaque litteris, tota Ecclesia lmtata est; sperans Sacerdotium et.
Regnum, Dei gratia coadunandum , ad purgandum, omne quod in ipsa sparsim incumbebat sordidum. Tunc communi consilio definitum est ut pro tanta causa, tamque Deo digna ratione, Agnes mater ejus Augusta, una cum venerabilibus Episcopis , Ostiensi videlicet et Pranestino, a latere Domini Papze missis, (33) Regem cum Apostolicis litteris adiret, ut, tanta promissione percognita, certum finem mala rei hacte- nus commisse imponere vellet. Quam Rex ipse eum memoratis Apostolicis nuntiis honorifice susce- pit : reversusque ad cor, ut justum fuit, in omnibus Deo et S. Petro satisfecit. Quidquid etiam Legati sibi superposuerunt, humillima mente portare pro-
damque praebere, vilem ut ancillam, pro viribus D misit in manibus eorum, de cetero se custodire,
conabatur. Quod scelus Romana Ecclesia non fe- rens, qua caput totius Religionis et magistra est; et cui cunctos seculi potentes pra ceteris corrigere, vacillantesque consolidare proprium est, ipso Domino preecipiente Apostolo Petro : Et tu aliquando con- versus, confirma fratres tuos ; litteris eum conve- nire, et commonefacere et praedicare coepit. Cujus collum Christi jugum ferre nescium, libertatis suce arbitrio induratum, hac illacque avertendo diffugit ; novo pectore nova versans consilia, tempus opportu-
(50) Die $. Octobris anno 1056. Borfeldiee prope Hereiniam silvam.
(61) Potissimum lib. 2. ep. 30, et 31 ; lib. 8. ep. 8, 7 et 10.
omnesque Simoniacos malosque consiliarios et ex- communicatos a se procul repellere, et Dei Eccle- siam, secundum Canonicam institutionem, per con- silium Pape ordinandam componendamque dimit- tere. His aliisque causis determinatis, ad Apostolicum reversi sunt.
53. Rex quoque reversus est ad eadem volutabra quibus involvi consuerat; credens nimirum magis suc: blandienti voluntati malisque consiliariis , quam sans religioni. Ad quod corrigendum mater ejus
(52) Extant hz littere apud Baronium an. 1078. num. 49.
(53) Lambertus Scafnaburg. asserit Regem , cele- brata in Bamberga Paschali solemnitate Nuremberg
“ἢ
"*
M 4
61 S. GREGORIUS VlI PAPA. | e8 Augusta iterum a Sede Romana missa est : cum quo A quam infandz permistionis lolium protulit. Monuit
tempore aliquo conversata, sancte Matris Ecclesie erga illum affectum omnem aperuit. Ille vero jactum verbi semen cordis agro recepit; sed, secundum Evangelicam parabolam, dum mater serit , aliud ce- cidit secus viam, quod tam humanis gressibus con- eulcatum, quam a volucribus est raptum ; aliud vero inter spinas, et ab exortis suffocatum, fructum ferre non valuit; aliud vero super lapidei cordis duritiam jactum, adustum solis ardore, radices habere non potuit. Per humanos quidem gressus, malorum hominum, quibus utebatur, consilia ; per volucres vero, immundorum spirituum suggestiones ; per spi- nas vero, divitias regiasque voluptates, per petram vero, duritiam cordis significari, intelligere quilibet sensatus poterit. Moram autem faciente Regina , suas iteruin litteras Papa misit , ut instaret verbo et liberationi filii ; ipsumque rogavit ut, quemadmodum in litteris sibi olim missis (54) continebetur, Lega- torumque in manibus promissio et fides data osten- derat, sic se custodiret; et maxime a Simoniaca heresi, qua insudabat, spiriturh suum cohiberet ; excommunicatos consiliarios, quos pro salute sua regnique statu Apostolica Sedes et Synodus juste damnaverat, procul abjiceret, ne in eamdem male- dictionem incideret. Regina Romam revertens , fi- lium ad Dei justitiam et honorem inclinatum fore asseruit : cui non multo post vacillanti blandientes et idonez littere bis misse sunt (55).
54. lllo quidem tempore Saxones, quoniam vide- bant ab eo se nimium crudeliter tractari, unanimiter eonspiraverunt ut pro Rege illum amplius non haberent. Tunc coactus supplices ad Apostolicum litteras direxit, orans ut suis orationibus commen- datum susciperet quatenus eum de tam horrendo pa- vendoque judicio jam imminenti, suis meritis excelsi Regis dextra eriperet; iterum iterumque promittens nil unquam amplius de ecclesiis Dei facere quod sancti Canones reprehendere possent. Cujus precibus motus Papa eisdem Saxonibus litteras et nuntios misit: et circa ejusdem Regis radices fodiens , pree- dicationis sue cophinos misit, exspectans scilicet ut grossos ex ficu colligere posset. Sed, unde sumere humoris boni plenitudinem debuit, inde post mar-
equidem Regem, interim se ab armis suspenderet, donec e Saxonum partibus nuntios haberet : Rex vero, non acquiescens litteris et commonitionibus Patris, terras Saxonim intravit; ubi ex utraque parte, hominum peccatis exigentibus, multus hu- manus sanguis effusus est. Regis tamen in mani- bus, justo Dei judicio, victoria data (56), pro qua, sub manibus Domini humiliari debuit, tanquam ignitus et spiritu elationis inflatus, contra ipsum intumuit. Nam cuncta qu: pridem per Matrem, per Episcopos, per Clericos, per communes nuntios et privatos antea promiserat : postmodum, quia se- curus, in irritum duxit. Siquidem Ecclesias, quas in manibus Domini Pap corrigendas sub juramento posuerat, non solum non dimisit; verum etiam, contra decretales Patrum institutiones , quibusdam adulteris et Simoniacis sub investitura contradidit. Inter quos etiam Gotefridum (57) , propter Ecclesite Mediolanensis invasionem excommunicatum , ejus- dem invasionis adulterio investivit; Altono (58) cum Papa morante, quem archiepiscopum melior pars cleri, et populi suum Dominum elegerant. Dedit etiam Firmanam, et Spoletanam (59).....
CAPUT VII.
Synodus Rome a Gregorio celebrata contra Henri- cianum conventiculum Moguntie actum.
55. His autem ad Apostolicam Sedem perlatis, Papa
C Gregorius non modicum conturbatus est. Coepit
interea agitari multis sollicitudinibus : quoniam cuncta qui ad pacem provenire speraverat, verti in contraria perspiciebat. Tandem causas aliquas, Sibi per quosdam Legatos secrete missas quibusdam personis honestisque viris patefecit; ut perpende- rent quid super his statuendum foret. Tantis itaque promissionibus, imo simulationibus inspectis, omnes mirari cceperunt. Verum, ne Romana Sedes vide- retur aliquid injuste seu precipitanter agere, deflni- tum est ut eidem Regi acriores litterze scriberentur, in quibus plene cognosceret nullo timore amoreve justitiam dimittere posse Romanum Pastorem. Seripsit autem ad Beatricem ejusque filiam Mathil- dem, qus tunc temporis Italiam totam prz cseteris
cidus aruit : et exspectata vitis ad pingues botros p, gubernabant, ad eumdem regem, ad invasorem
ferendum, labruscas viles et exiles portavit; et seges foliis pulehrioribus ornata, messis tempore nil aliud
errexisse obviam Legatis Apotolice Sedis, et duobus ic indicatis adduntur Episcopus Curiensis et Episco- pus Cumensis.
PH Est ea epistola 85. lib. 1.
(55) Sunt 685 80. et 31. lib. 1.
(66) Monachus Herfeldensis, in Chronico historico Germanis, late hoc bellum describit, a pag. 774. tomo I. Seriptorum illustrium Germani: excuso Basilee anno 1574. Item Bruno monachus de Bello Saxonico, tomo I. Scriptorum Germanicarum Rerum per Freherum edito.
(97) S. Gregorius, epistola t15lib. 1. ad omnes Christi fideles in Lombardia , nuntiat se excommu- nicasse Gotefredum, quod Simoniace Ecclesiam Me-
P odi
Mediolanensem, ad Suffraganeos omnes. 56. Tunc Rex, gravi moerore et timore correptus,
diolanensem occupaverit. ,
(88) Altonus, Ughello Atho, Clericus Ambresiani Collegii, electus 1076, de quo et perturbatione Ec- clesia Mediolanensis legi potest Ughellus in Archi- episc. Mediolan. col. 156.
(59) S. Gregorius epist. 15. lib. 8. ad Henricum Regem : Contra statuta, inquit, 4postolicte Sedis tra- didisti Firinanam et Spoletanam Ecclesiam... quibus- dam personis nobis etiam ignotis. Firmanam Sedem accepit. Grifforanus, Spoletanam quidam ma/ione Teutonus, quos ambos S. Gregorius excommunicavit et de Sede deposuit. Consule Ughellum in dictis Episcopis, tomo I. et 11. Italice sacre.
69
PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII.
TO
hac illaeque mente furibunda transcurrens, omnes A est ut facto anathemoti subscriberent. Congregatis
suos nequam consiliarios advocavit : deductis in medium nonnullis seductoribus ante perverse mentis oculos, qui plura, quibus humana mens falli solet, proposuerunt; regni honorem a Patre dimissum, liberum arbitrium, opes infinitas, militum abundan- tiam et fortitudinem , Episcopos, Duces , Tyrannos, et sub fidelitate Principes constrietos , superborum etiam colla suo jugo contrita, quastum insuper Ecclesiarum suis manibus traditarum , et multa alia quz , ut diximus , secularium mentes illiciunt : inter quos (60) Moguntinus fuit Archiepiscopus, et reli- qui qui sub ipso degebant Suffraganei. Facta vero tali conventione, statuerunt ut Imperialis constitutio cunctos in suo regno manentes Episcopos, cursori- bus ubique missis, ante suam presentiam juberet assistere (61); et, coadunatis omnibus anathemati quod Moguntinus hzreticus contra B. Petri Vica- rium, imo in Dominum et Apostolum ejus compo- neret, subscriberent. Quod si forte motus aliqua reverentia quis eorum se subtrahere vellet, rebus omnibus et dignitate privatus, ut Regalis majestatis obnoxius, capitalem subiret sententiam. Interea, Legatis undique missis (62), ab Urbe quidam Hugo, olim Cardinalis, tunc autem inter Episcopos here- ticos praecipuum caput (qui jam tertio ab Apostolica Sede damnatus fuerat, quia quosdam Simoniacos reconciliare presumpserat), fictitiis suis litteris Archiepiscoporum et Episcoporum personas re- presentans, advenit; laudans omnia qua super Dominum Papam composuerant; projectis in me- dium aliis epistolis sub omnium Cardinalium Sena- tusque ac populi nomine titulatis, quibus significa- bantur quaedam proclamationes ad presentiam regiam delatz:; ubi etiam continebantur postulatio novi Pontificis, et abjectio legitimi Pastoris , subin- tulit etiam multas inimicitias, quas patiebatur a Nortmannis a cireumjacentibus Comitibus ab ipsis etiam traditoribus in Urbe manentibus. Quibus visis Rex non modice laetatus, ad opus componendum fomentum desideratum accepit. Adduetis itaque in medium diabolicis Pontificibus, anathema super Dominum Papam, imo super seipsos protulerunt. (63) Missis etiam in Longobardiam et Marchiam a latere Regis tam nuntiis quam apicibus, visum
(60) Ut feria secunda secunde hebdomadz in Qua- dragesima ad Synodum Romae occurreret, de. crimi- nibus σι objicerentur causam dicturus , alioquin sciret, absque omni procrastinatione, eodem die de cor- pore Ecclesie sanct? Apostolico anathemate abscin- deudum esse. Ita Lambertus ad an. 1076 , econtra Pseudo-synodus Wormatiensis, de qua mox , indicta fuit in Dominicam Septuagesim:e.
(61) Hic est Sigefridus, qui preefuit Ecclesise Mo- guntine ab anno 1059. ad 1084. Ejus res gestas la- tissime deducit Serarius lib. 5. Rerum Moguntiaca- rum, a pag. 742 ad pag. 788. Infra nomen expri- mitur, quando transivit ad partes Rudolphi Regis.
(62) Hugo to Blancus, iuquit Lamber- bertus, qui similia habet : et Domnizo in Vita Ma- thildis lib. r, sic canit :
Huc Hugo tunc falsus venít, qui dicitur Albas ;
ergo omnibus Papis ex precepto Regis, et magis ex propria malevolentia et odio, ut res patuit, ana- themati subscripserunt. Nam ad ostendendum mals voluntatis cumulum, positis sacrosanctis Evangeliis, juramento firmaverunt nullo modo se deinceps Gregorium pro Papa habituros, vel obedientiam exhibituros, missisque nuntiis, idem ut alii facerent effecerunt. 57. Scripsit autem idem Rex Romam litteras, omni injuria inhonestas , falsitateque repletas, prz- ᾿ eipiens Domino Pap: ut de Sede surgeret Ecclesiam- que dimitteret : vocans eum perjurum, invasorem, et Regiz dignitatis diminutorem, maxime Simoniacis Longobardie elaborantibus. Statuerunt etiam ut non ante litterze darentur et verba, quam Synodus qui congregata in Romana fuerat Ecclesia plenius hoc audire posset, quod etiam factum est. Nam et Papa Synodum faciente, quidam Parmensis Clericus, Domini Apostolici ad injuriam, cum eisdem litteris presentare se non abhorruit ; et easdem blasphemias in facie totius Ecclesie et conventus proferre non formidavit. Per idem tempus prodigium, ad illius iniquitatis indicium et confirmationem futurz rei, in Urbe juxta B. Petri Eeclesiam ortum est, quod omnium corda nimium in stuporem converterat : nemo enim aliquam significationem super ipsum dare et proferre digne convenienterque poterat. Siquidem gallina ovum mirifico ccelatum opere pepe-
( rit (64), in quo duo mira insignita fuerant : serpentis
Scilicet et scuti similitudo, nimio horrore tenebrosa. Serpens vero qui in triplicem ex eodem ovi cortice se sinuationem erexerat, vertice se sursum erigere velle ad summitatem ovi conabatur : caudam vero in partem tenebrarum illius extenderat. Sed dum ad ovi dignitatem tenderet , quodam ictu repercussus , ventre tenus caput reflexerat. Scupea vero ejus (65) non depicta, sed extra corticis ordinem posita, manu deprehendi, et tractari, velut alia materialis res, poterat. Considerantibus autem omnibus et mirantibus Episcopis ceterisque qui in Synodo con- sederant, nuntius ille Antichristi advenit.
58. Postquam vero, finito Hymno, facturus ser- mones exhortationis omnibus, Papa consederat;
D ille precursor Antichristi, non tribuens honorem
Offert hic multis Romane Presbyter Urbis . Ter damnatus erat, pretio quia restituebat Emptores Christi templorum, junctus et ipsis Adversus Papam, fingens mala, laetificabat Corda malignorum, Regis simul et sociorum.
(63) Idem Domnizo ita prosequitur : Audax Antistes Moguntinus nimis ille, Non Christum timuit, Papam quaodo maledixit, Cuncti subscribunt : magis ipsi se raaledicunt.
(64) Idem Domnizo insinuat ovum quasi sculptum fuisse. Dum hac imprimuntur, audimus ejus figu- ram exstare, quam si acceperimus, Lector inveniet post tomum VII, in Appendicibus. Ita ego, etc. Vide pag. 1144, col. 1.
(65) Per Scupeos intelligit Gretserus pellem squam- mosam : Germanis enim Schuppen squamma tur. *
CUI. EM
-
m oC .$. GREGORIUS VII PAPA. 3C Deo, magisque diligens terrenum quam cceleste im- A cens. « Qui vult venire post me, abneget semetip-
perium, sic eumdem Papam alloquitur : « Dominus meus Rex, et Episcopi omnes Ultramontani et Italici, precipiendo mandant ut invasam Sedem B. Petri et Romanam Ecclesiam amodo dimittas. Non est enim dignum sine precepto illorum et Imperiali dono tantum honorem scandere. » Et conversus, Clero Ro- mano dixit : « Vobis dicitur, Fratres, ut ad futuram Pentecostes solemnitatem Regio conspectui vos reprasentetis, suscepturi de manibus Regis Papam et Patrem : quia hic non Papa, sed lupus esse di- gnoscitur rapax. » Ad cujus verba mox (66) Joannes Portuensis Episcopus, morum honestate et religione vir przeclarus, facto impetu surgens, immensa voce clamavit : « Capiatur. » Tunc Prafectus, facto impetu cum judicibus, militibus, et Romanis nobilibus, tantum impostorem, evaginatis in ipsa Ecclesia Salvatoris gladiis, ante .Domini Papae presentiam interimere voluit : et fecisset, nisi- pius Pater toto corpore se super eum projecisset, omnibus de ejus morte clamantibus.
59. Tandem, vix impetrato silentio, Dominus Papa dixit : « Nolite, filii, Ecclesie sanctae Do- mini Dei nostri quietem in seditionem aliquam commovere. Oportet enim instare tempora, secun- dum divinarum Scripturarum seriem (II Tim. HI), periculosa : in quibus homines se ipsos amantes, cupidos, superbos, elatos, parentibus inobedientes, esse necesse est: ut, patientia filio-
rum Dei, exhibitio fidei nostrae multo pretiosior sit (C
auro quod per ignem probatur. Clamat nobis divinus sermo dicens : « Necesse est , ut veniant scandala : « và autem homini illi, per quem scandalum venit « (Math. xvii). » Et iterum, ad ostendendum nostrae qualitatis modum, qualiter ad inimicos nostros con- versari debeamus, subjunctum est : « Ecce, ego mitto « VOS Sicut agnos inter lupos. Estote ergo prudentes « Sicut serpentes, et simplices sicut columba (Luc. « et Matth. x). » Nunc vero, licet Antichristi praecursor in Ecclesiam surrexit, nos tamen, multis a tempori- bus tam a Domino quam a sanctis Patribus edocti , sic geminz scientiae munere gressus incedamus per pristinos, ut, quemadmodum pij Patres , serpentis, prudentiam simplicitati columbz jungentes , haere- ticos serpentina utentes astutia fugaverunt (67); ita et nos mansuetudinem felle carentis alitis tenea- mus, et prudentiam serpentis non relinquamus. Utramque enim mente gestare non est vitium, sed digna discretionis arcanum. Non enim aliquem odio prosequi debemus, sed, imprudentia fatuit atevelegem Domini volentes infringere, subportare. Ecce enini acceptabile tempus adest; ecce iterum Dominus spiritualiter inter homines ambulat, clamans, et di-
(66) Joannes alteri Joanni successit circa anpum 1066, et S. Gregorio fidelissime adhzesit, ut nec Im- peratoris minze potentiaque illum avertere potue- rint. I.audatur a Petro Ostiensi lib. 4. Chronici Ca- sinensis cap. 2. et aliis. |
(67) Hunc locum de serpentina prudentia δὲ co-
« sum, (Matth. xv1) et reliqua. »
60 « Ad viam ergo vitze nos Dominum vocantem sequi oportet, si haereditatis zeternze fructum desideramus carpere. « Per multas tribulationes, » ut Doctor noster docuit, « oportet nosintrarein regnum Dei (Áct.x1v). » Satis est quod huc usque in pace viximus Ecclesise : nunc vero diu aridam messeia Sanctorum iterum sanguine convenit irrorari, ut fructus illius, longo tempore tabidus senio, recenti rore perfusus, in pristinum redeat decoris aspectum. Videmus pu- guam diaboli in apertum prosilire campum , hacte- nus fuscis squalloribus adopertam : ideo nunc tiro- nes Christi, doctas manus ad preelia gestantes, con- venit obviare : quatenus Christi fides , quae, eodem inficiente diabolo, toto pene terrarum orbe dispersa relictaque cernitur, cuncta, Domino Deo per nos pugnante, instauretur. Ad detrimentum nempe no- strae salutis saeculares quotidie propugnare con- spicimus, qui nihil aliud quam gehennam acqui- runt : sic nos, quibus vivere Christus esse debet, et ejus etiam amore mori lucrum; quibus in retribu- tione, post istam miseram et imaginariam vitam , felicitas preeparatur eterna; a Dei legibus et fide nostra orthodoxa, pedem, hosti cedendo, non retra- hamus. Commoveat nos saltem vox Dominica, qua dicit : « Qui me erubuerit et sermones meos, hunc « Filius bominis erubescet, cum venerit in majestate « 8Uà8, et Patris, etsanctorum Augelorum (Luc. 1X). » Terribile nobis videri debet, si temporeillo, a tanto tri- bunalisententiam nostris negligentiisdircde verecundiae capiamus ; quorum laboribus Judex omnium alios re* munerare vult (Num. vir). Ideo enim domus sud speculatores nos esterna Sapientia esse voluit, ut ipse postmodum venturus inhabitator mundam do- mum Dostro studio habere possit. Ad quod scilicet opus egregium instare Domini Sacerdotes hortantur, cum in maturo tempore legibus Domini, senescen- tes post quinquagesimum annum, custodes vasorum Domini przcipiuntur fieri. Vasa quippe, ut B. Gre- gorius ait, nostra sunt corda, quibus ferimus cun- cta qua cogitamus. Corda etiam Dei vivi templum esse, sacra testantur eloquia (I Cor. 111) : qu& qui- dem tanto mundari convenit diligentius et ornari,
D quanto illorum inhabitatorem cseteris mundiorem
esse dignoscimus. Scriptum quippe est : « Mundus « babitator mundam querit domum (I Cor. xv). » Etiterum : « Evigilate justi, et nolite peccare. (Ibid.) » Et iterum : « Ecce sto ad ostium, et pulso. Si quis « audierit vocem meam, etaperuerit mihi, intrabo ad « illum,etccenabocumiillo, etipse mecum(Apoc.1i).» Videmus jam, Fratres, si corda nostra exigere co- nemur intente, Auctorem nostrum pulsare, nosque
lumbina simplicitate, mutilum in mss. et, etiam cum editoris Bollandiani supplemento , intricatissi- mum, nos hac illius conjectura innixi, textum au- tem ad Matthei (x, 16) verba fidelius affingentes, ita restituimus (EpiT. PATROL.)
73 -
PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. Th
commonefacere, ut aperiamus illi, et claudamus A commonuistis, nunc vero cauteriatam conscientiam
ostium diabolo; et ejus satellitibus et complicibus pro viribus resistamus, in promptu babentes ulci- Sci, secundum Apostolum (11 Cor. x), omnem in- obedientiam. Neque timendum est , etiamsi praevalere possint adversum nos : quoniam ideo illis potestas a justo traditur Judice, ut fiant nostre probationis caminus, cito iu cinerem et favillas consumendus, nosque vasa explorata perpetuo in Dornini ministe- rium assumenda. Speramus sane, nec dubitamus, quod nulla tribulatio, persecutio, gladiusve, vincu- la, carceres, exsilia, instantia, futura, poterunt nos separare a caritate, qua est in Christo Jesu, et sanctis ejus legibus. Melius est enim mori pro legi- bus Domini, quam eorumdem persuasoribus et de-
structoribus terga vertendo Ecclesi; (jura prodere) : B
quoniam non obviare talibus, Cbristi planissime est fidem negare.
61. Videmus prz oculis et manibus signum anti- qui serpentis; quod omnipotens Deus ideo vobis ostendit, ut cautos sollicitos que redderet, et quid su- per filium superbia, extollentem se adversus hanc sanctam Ecclesiam Catholicam facere debeamus insinuaret. Sancta quippe Scriptura, Fidem, san- etaeque Ecclesie figuram ovi nomine designat; in qua quidem malos cum bonis permistos esse usque ad mundi terminum nullus fidelium dubitat. Sed licet fraudibus deceptionibusque aliquandiu se oc- culere studeant, non semper latere, Domino reve- lante, possunt ; ut , cum in apertum venientes emi- carint, cunctis appareat fraus qua latebat, et in co- gnitos sancta Dei Ecclesia ultionis gladium exerat. Rex iste, cujus figuram Deus mihi demonstrari et cognosci per serpentis similitudinem voluit, hacte- nus timens, suis subdolis verbis et nuntiis, velut in tenebrose noctis caligine latuit : qui modo foras saliens, quod corde gestabat, ostendit sufficienter ad eondemnationem quam passim per Dei Ecclesias commiserat. Nunc vero,-ut cernitis, caput ad fidei nostre fundamentum erigere ceperat, sicut scri- ptum est: Posuerunt in ccelum os suum, et lingua eorum transivit in terra. De quo Joannes Apostolus dicit : « Et datum est ei os loquens magna, et blas- phemias (Apoc. xit1). » Et. illud : « Et cauda ejus
se habuisse cognoscat.
62. His atque aliis nonnullis peroratis, sancta et magna Synodus dixit : Tua, sanctissime Pater, cen- sura, quem ad regendum nostri temporis seculum divina peperit clementia contra blasphemum, in- vasorem, tyrannum , desertorem, talem sententiam proferat, quae hunc conterat, et futuris saeculis transgressionis cautelam conferat. Dignum quippe est jussis tuis obedire et obsecundare, ut possumus neque facere cupimus animas nostras pretipsiores nobis. Libenter enim, si necesse est, mortem am- plectemur, ut Patrum nostrorum vestigia relinquere non videamur. Cur enim non demus pro Dei nostri sanctis legibus illud, quod a nolentibus nobis gufer- tur? Gladium exerce, judicium exerce: ut laetetur quilibet justus, cum viderit vindictam, manus suas lavet in sanguine peccatoris. Tandem omnibus ac- clamantibus definitum est, ut honore regio privare- tur, et anathematis vinculis, tam prenominatus rex quam omnes assentanei sui colligarentur.
CAPUT VIII.
Rex Henricus excommunicatur. Littere 8. Gregorü ea de re, et ultionis moz secutae exempla.
63. Accepta itaque fiducia, dominus Papa, ex to- tius Synodi consensu et judicio protulit anathema in hunc modum. Beate Petre Apostolorum Princeps, inclina, quaesumus, pias aures tuas nobis, et audi me servum tuum; quem ab infantia nutristi, et. us- que ad hunc diem de manu iniquorum liberasti, qui me pro tua fidelitate oderunt et odiunt. Tu mihi te- - stis es, et Domina mea mater Dei, et Beatus Paulus Frater tuus inter omnes Sanctos, quod tua sancta Romana Ecclesia me invitum ad sua gubernacula traxit, et ego non rapinam arbitratus sum ad Sedem tuam ascendere; potiusque volui vitam meam in peregrinatione finire, quam locum tuum pro gloria mundi, seculari ingenio arripere. Et ideo ex tua gratia non ex meis operibus credo, quod tibi placuit et placet, ut populus Christianus, tibi specialiter commissus, mihi obediat specialiter, pro vice tua mihi commissa : et mihi tua gratia est potestas da- ta a Deo ligandi atque solvendi, in ccelo et in terra. Hac itaque fiducia fretus, pro Ecclesiae tuze honore
(draconis) tertiam partem stellarum traxit (Apoc. [) et defensione, ex parte omnipotentis Dei Patris,
18). » Non attendit miser quid Veritas ipsa dixit Magistro nostro et Principi Ecclesize . « Super hanc, inquit, petram zedificabo Ecclesiam meam: et porte inferi non prevalebunt adversus eam (Math. ΧΥΙ; XviI1). » Nunc igitur, Fratres, convenit gladium ul- tionis exerere, et inimicum Dei et Ecclesie alligan- do percutere, ut percussum caput, quod ad Fidei fundamentum et omnium Ecclesiarum erectum esse dignoscitur, corruat : ut, quemadmodum in primo superbis suc timpore ei dictum est, pectore et ventre repat. « Nolite timere, ut ait Dominus, pusillus grez; quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum (Luc. X11, 32). » Satis est, quod huc- usque istis, bene convenienterque illum PATROL, CXLVIII.
et Filii, et Spiritus sancti, per tuam potestatem et auctoritatem, Henrico Regi, filio Henrici Imperato- ris, qui contra tuam Ecclesiam inaudita superbia insurrexit, totius Regni Teutonicorum et Italia gu- bernacula contradico, et omnes Christianos a vin- culo juramenti, quod sibi fecere vel facient, absol- vo; et, ut nullus ei sicut Regi serviat, interdico. Dignum est enim, ut qui studet honorem Ecclesie tuc imminuere, ipse honorem amittat quem videtur habere. Et quia sicut Christianus contempsit obedire, nec ad Dominum rediit, quem dimisit, participando excommunicatis, et multas iniquitates faciendo, meaque monita, quz pro sua solute sibi misit, te
teste, spernendo; seque ab Ecclesia tua, tentans ὃ
^ *6 | S. GREGORIUS VII PAPA. 16.
eam scindere, separando: vinculo eum anathema- A catione quam in Regem fecimus, dubitare, ete. Vi-
tis vice tua alligo : et sic eum ex fiducia tua alligo, ut sciant gentes et comprobent quia tu es Petrus, et super tuam petram Filius Dei vivi zdificavit Ec- clesiam suam, et porte inferi non pravalebunt ad- versus eam (Matth, x v1).
64. Post hzc misit ad diversos Epistolas, idem anathema et causas ejus manifestantes, ex quibus has duas interponere presenti opusculo curavimus. « Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, omni- bus qui cupiunt annumerari inter oves quas Chri- stus B. Petro commisit, salutem et Apostolicam be- nedictionem. Audistis, Frates carissimi, novam et inauditam praesumptionem, audistis sceleratam schissnaticorum, et nomen Domini in B. Petro bla- sphemantium, garrulitatem et audaciam : audistis superbiam, ad injuriam et contumeliam sancti&e Apo: stolicae Sedi illatam, qualem vestri Patres nec vide- runt, nec audierunt umquam, nec scripturarum se- ries aliquando a paganis vel hereticis docet emer- sam : eujus mali, et si aliquod umquam, post fun- datam et propagatam fidem Christi, przcessisset exemplum, omnibus tamen fidelibus, pro tanto contemptu et conculcatione Apostolicze, imo divinae auctoritatis, dolendum foret et gemendum. Quapro- pter, si B. Petro claves regni coelorum a Domino Deo nostro Jesu Christo traditas esse creditis, et vobis per manus ipsius ad eterna vitze gaudia in- troitum patere cupitis; cogitandum vobis est, quan- .tum nunc irrogata sibi injuria dolere debeatis. Nisi enim hic, ubi per discrimina tentationum ve- Stra fides et corda probantur, socii passionum effi ciamini, proculdubio non estis digni, ut participes future consolationis, et filii regni, ccelestem coro- nam et gloriam sortiamini (II Cor. Y). Rogamus igitur caritatem vestram, ut instanter divinam mi- sericordiam implorare studeatis; quatenus aut cor- da impiorum ad penitentiam vertat, aut reprimendo eorum nefanda consilia, quam insipientes et stulti sint, qui petram a Christo fundatam evertere et di- vina privilegia violare conantur, ostendat. Qualiter autem, aut pro quibus causis B. Petrus anathematis vinculo Regem alligaverit, in (68) chartula, quaehuic inclusa est, plene potestis cognoscere. »
65-68. « Gregorius Episcopus servus servorum Dei, omnibus Episcopis, Ducibus, Comitibus ceterisque fi - delibus in Regno Teutonicorum Christianam fidem defendentibus, salutem et Apostolicam benedictio- nem. Áudimus quosdam inter vos de excommuni-
(68) Hanc Chartulam fuisse credo, vel ipsam ex- communicationis sententiam supra positam. vel eorum qua in sequenti Epistola leguntur exemplar.
(69) Epitimium, Grace ἐπιτίμιον, mulcta, pena, castigatio : sed fortassis Epithemtium a τίθημι, pono, imposttionem hic significat.
(70) Pascha anno 1076 celebratum fuit 27 Martii, et quidem ab Henrico Rege Ultrajecti, quem, exactis Paschalibus feriis inde discessisse, tradit Bruno in Chronico pag. 795.
(71) Withelmus Ultrajectinus, causam Regis con- tra ; bonum et equum obstinate tuebatur, et studio
de inter epistolas S. Gregorii.
69. lgitur post excommunicationem et -deposi- tionem Regis, Domini praeeunte gratia, multi nobiles et mediocres, ad Deum toto corde conversi, przfa- tum Regem reliquerunt. Ipsi etiam, qui prius partim regalibus blanditiis, partim terroribus et minis contra Apostolicam Sedem conjuraverant, conversi postmoduntf, digno in Regem anathemati conscri- pserunt, mittentes supplices ad Apostolicam Sedem nuntios, epithemium (69) peenitentize postulantes. Quibus misericordiz discipulus, non quarens satu- rari poenis reorum gremium sancta Ecclesi: ape- ruit; et ut in fide Domini solidarentur, consolato- rias eis litteras misit. Nonnulli vero Episcoporum, gementes tantum facinus, ad Apostolicam Sedem discalceatis pedibus venerunt, tam diu inibi perdu - rantes quo usque Dominus Papa misericordie ma- num et pietatis viscera, eis compatiens, aperiret.
70. Interea Dominus maguum miraculum in Regis et omnium oculis fecit : quo cognito, multi eum reliquerunt. Nam post excommunicationis diem (70), Paschalis diei solemnitate, cum regio apparatu et comitatu pompatiee multitudinis, ad Ecclesiam, divinitus sibi elausam, venire nequaquam abhorruit. Jussu itaque Regis quidam (71) Episco- pus si fas est, imo hzreticus et Simoniacus, ad Missa sepreparavitofficium.Tandem perlecto Evan- gelio ex more facturus popularem sermonem Pon-
C tifex idem, pulpitum conscendit. Parum autem de
tractatu locutus Evangelico, statim se ad blasphe- miam Pape Gregorii czeco corde menteque vesana prorupit, quze pro nimio sui horrore silentio praeter- ire complacuit. Difficile est enim ut bene sibi con- scientium probitatem, obtrectantium lingua non mordeat, et iniquorum evadat opprobria, cui est amica justitia. Verumtamen eadem blasphemia qua- lis in oculis Domini fuerit, continuo sequens ultio, si perpendatur, innotescit. Nam Paschalis diei gau- dio nondum finito, subito ccelum fragore intonuit,
- in quo ignis descendere coelitus visus est ; qui omnem
illam ecclesiam, omnesque domos regali receptui preparatas, repente consumpsit, et lztitiam profa- norum in merorem commutavit : Episcopum vero
D illum blasphemum, subito (72) percussum, divina
ultio interemit. Sed antequam vitam penitus exha- laret, ministros suo exitio preeparatos, quales essent, compulsus est dicere : Video me, inquit, igneis loris astrictum, tetris trahentibus imaginibus ex bac vita
partium Regis multa in injuriam Romani Pontíficis, omnibus pene diebus solennibus, inter Missarum so- lennta, rabido ore declamabat, perjurum eum, adul- terum, et pseudo- Apostolum appellans, etc 1ta Lam- bertus Seafnaburgensis, et ante citatus Bruno A. Langius in Chronico Citicensi. Cum Rez, inquit esset Trajecti, et excommunicatio Regis, a Romano Pontifice facta, prossentata fuisset..... Episcopus inter Missas sermonem faciens ad populum, derisorie, quod Rea excommunicatus esset, indicavit.
(72) Hac dicti Lambertus et Monachus Hervel- densis ita referunt. Repente gravissima egritudine
71 PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. | 78 convelli : sed tamen ite, et dicite (73) Regi ut flagi- A ad se Romam venire permitteret; ea utique inten-
tium, quod in Deum, et B. Petrum, ejusque Vica- rium commisit, emendet ; ne me praeuntem ad inferi loca sequatur ; et hac dicens, exspiravit. Hoe exem- plo commoniti, hortamur et obsecramus omnem hominem qui lizec scripta legerit, ut declinet detra- hentium linguis, si mavult consortium habere cum Gregorio in resurrectione vitae, quam cum detrahen- tibus supplicium subire. Nunc hic ad memoriam redit non minus terribilis damnatio Spirensis (74) Episcopi, qui eadem die, id est vi Kalendas Martii, imo eadem hora, subito quasi quodam invisibili telo percussus, apud Spiram infirmari ccepit, qua hora et causam ejus in Romana Synodo noster Gregorius Papa ventilare incepit. Idem quoque tertio die, id est τὺ Kalendas Martii, miserabiliter exspiravit, non imparem expertus efficaciam illius sententie qua Petrus Apostolus Ananiam et Sapphiram damnavit. CAPUT IX. Henrici simulata poenitentia. Principum conventus Ulmo. Gregorii ad eos Legatio.
71. Cum igitur predicti Regis conversionem jam diu et frustra Principes exspectarent, et statum Regni periculosius in dies disturbandum, imo sine eapite jam penitus destituendum viderent ; tandem zelo Dei armati, eum Legatis Apostolicze Sedis /75) eonvenerunt, et eumdem, ut eorum consilio ac- quiesceret et resipisceret, satis fideliter rogaverunt : alioquin, se non ulterius communicare vel obedire, protestati sunt. Hac ille necessitate, simulate qui- dem, ut postmodum apparuit, se per omnia, et con- siliis Principum et preceptis Apostolici. Domini, ebediturum promisit. Erat autem eorum consilium, ut Dominus Apostolicus ad generale colloquium Augustam in Purificatione S. Marie tune proxima veniret : quatenus ibidem causa ejus in audientia totius Regni legitime determinari posset. Ipsi quoque Principes, missa legatione, Dominum Papam ad preedictum diem venire suppliciter rogaverunt; ad quod iter agendum, illum promptissimum, ut sub- seriptze ejus litterze testantur, invenerunt. Rex au- tem, contra promissionem suam, contra consilium Principum, hoc ab Apostolico per Legatos suos vo- luit extorquere, ne Augustam veniret, sed ut eum
torreptus...... miserabili ejulatu coram omnibus, qui aderant, vociferabatur : Justo Dei judicio se et pra- sentem vitam amisisse et eternam, quod Regi ad omnia, quc perperam infendisset, operam suam summo annisu tribuisset ; atque in spem gratie ejus Romano Pontifici, sanctissimo et Apostolicarum vir- tutum viro, graves confumelias, sciens et prudens, innocenti irrogasset. In hanc vocem, ut asserunt, sine communione, sine ulla satisfacrione, expiravit.
& (73) Langius ita exponit : Hoc mitto Regi manda- tum : quod ipse, et ego, et omnes iniquitati ejus fa- ventes, sumus damna(i in. perpetuum...... Ecce de- mones lectum meum circumstant, quatenus moz, ut expiravero, capiant. Itaque cum fuero e corpore edu- etus, rogo vos et omnes fideles, ne se fatigent pro me faciendo eupplitina iones. Hic igitur ín desperatione defunctus, dtu jacebat insepultus; donec Romam quittitur, ef inde quesito consilio, ne populus fattore
tione, ut tanto facilius Papam fallere posset, quanto pauciores Regui Principes, jam saepius astutias ejus perpessi, discutiendze ejus causa interessent. Unde et Papa votis ejus non annuit, sed ut Principes roga-
. verant, ad condictum diem venire disposuit ; et sub-
sequentes Epistolas Principibus Regni, pro dispo- nendo itinere suo, transmisit.
72. « Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, Archiepiscopis, Episcopis, Du»ibus, Comitibus, nec non majoribus atque minoribus in Regno Teutoni- corum constitutis, salutem et Apostolicam benedi- ctionem. Nos, indigni et inutiles Principis Aposto- lorum servi, » etc. Vide infra ?nter epistolas.
73. « Gregorius, servus servorum Dei, omnibus
B Archiepiscopis, et Episcopis, Abbatibus, Ducibus,
Marchionibus, omnibusque Christianam et B. Petri fidem et doctrinam defendentibus et observantibus, salutem et Beatorum Apostolorum Petri et Pauli benedictionem : omniumque peccatorum ablsolutio- nem. Ego, qualiscunque Sacerdos, Apostolorum Principis servus, » etc. Vide infra ínter epistolas. 74. Interea Rex, proprie cause diffidens, et idcirco audientiam istius Regni subterfugiens, furtive Italiam cum excommunicatis, contra praeceptum Pape et consilia Principum, intravit; et Apostolico ad pra- dictum diem Augustam tendenti, ante Purificatio- nem S. Mariz apud Canusium obviavit; ibique ante portam castri per triduum, deposito omni regio cultu, miserabiliter, utpote discalceatus et laneis vestibus indutus, persistens, non prius cum multo fletu Apostolicz& miserationis auxilium et consola- tionem implorare destitit, quam omnes qui aderant, et ad quos ille rumor pervenit, ad tantam pietatem et compassionis misericordiam movit, ut pro eo multis precibus et lacrymis intercedentes, omnes quidem insolitam domini Papa duritiam miraren- tur; nonnulli vero in eo, non Apostolicze serenitatis gravitatem, sed quasi tyranniem severitatis crude- litatem esse clamarent : denique instantia compun- ctionis ejus, et tanta omnium qui ibi aderant sup- plicatione Papa devictus, tandem eum, relaxato anathematis vinculo, in communionis gratiam et sinum sanctze Matris Ecclesie recepit : acceptis ab
corrumperetur, Apostolico jussu sine commendatio: nibus sepelitur. Maec Langius ex Chronicis Magde- burgensis Ecclesia.
(74) Henricus Episcopus Spirensis, à puero cum Henrico Rege educatus, ab illo ad Sedem illam pro- motus, cum Thesauros Ecclesie puerili levitate dila- pidasset, et predia militibus in beneficium erogas- set........ sensit. repente parvulam sibi pustulam in collo ezcrescere ; qua. intumescente ante mediam no- orem defunctus est. Ita Lambertus, et priora Bru- schius.
(75) Convenerunt Oppenhemii, urbe tunc Imperia- li, postea Palatino Rheni oppignorata, inter Mogun- tiam et Wormatiam, anno 1077, vel, ut alii volunt, convenerunt Triburie, e regione Oppenhemii, urbe- olim celebri : nunc vilis est vicussed adhuc nomen retinens.
79 S. GREGORIUS VII PAPÁ.. 80 eo securitatibus, quarum etiam confirmationem per.A 77. Non multo post tamen Rex ab Apostolico jam
manus Abbatis Cluniacensis, et nobilium Comitissa- rum Mathildis et Adalaidze (75 bis), et aliorum Princi- pum, Episcoporum et Laicorum, qui sibi ad hac utiles visi sunt, in hunc modum suscepit.
75. « Ego Henricus Rex, de murmuratione et dis- sensione, quam nunc habent contra me Archiepi- scopi, Episcopi, Duces et Comites, ceterique Prin- cipes Regni Teutonicorum et alii, qui eos in eadem dissensionis causa sequuntur, infra terminum quem dominus Papa constituerit, aut justitiam secundum judicium ejus, aut concordiam secundum consilium ejus faciam, nisi certum impedimentum mihi vel sibi obstiterit : quo transacto, ad idem peragendum paratus ero. Item, si idem dominus Papa Gregorius ultra montes vel alias partes terrarum ire voluerit, Securus erit ex mea parte, et eorum quos constrin- gere potero, ab omni lesione vita et membrorum ejus seu captione, tam ipse quam qui in ejus con- ductu sive comitatu fuerint, in eundo, sive ibi mo- rando, seu inde redeundo ; neque aliud aliquod im- pedimentum habebit ex meo consensu, quod contra honorem suum sit; et si quis ei fecerit, cum bona fide, secundum posse meum, illum adjuvabo. »
76. Rex, postquam communione recepta; sed quastione Regni dilatata, solutus ab Apostolico discessit ; parum attendens quod ei in reconciliatione sua juramento promiserit, ad solitam nequitiam re- dire, et Simoniacorum suorum consiliis contra Pa-
pam assentire non expavit. Omnes enim Simoniaci C
eorumque socii, quorum tyrannidi ipse sanctam Matrem Ecclesiam subjugaverat, quorum etiam fa- ctione jam pridem Apostolicam Sedem deaucto- rizare tentaverat; ipsi, inquam, omnes ad eum reconciliatum recurrentes, non terrorem sed auda- ciam ab eo, pro perpetrata iniquitate, acceperunt ; quin etiam in damnatione Apostolici apud eum con- jurandi locum invenerunt. Ipse vero ejusque com- plices, communionem utcunque idcirco festinave- rant recipere: quia, juxta legem /Teutonicorum, se prediis et beneficiis privandos esse non dubitabant, si sub excommunicatione integrum annum perma- nerent : cujus adhuc unus mensis superfuit, dum ad reconciliationem redirent. Communionem itaque,
Regni concessionem callide, ut communionem , eli- cere volebat. Missa enim legatione, humiliter ei supplicabat, ut vel eum semel apud S. Joannem in (76) Moytia, per Episcopos Papiensem et Medio- lanensem, more priorum Regum, coronari permit- teret : vel, si hoc nollet fieri per hujusmodi Episco- : pos, utpote excommunicatos, saltem hoc privilegium Apostolica auctoritate cuilibet Episcopo concederet exsequendum ; ob hoc maxime appetens coronari, ut communione etiam Regnum a Romano Pontifice videretur recepisse. Sed Papa, calliditatem ejus jam satis expertus, nullo modo votis ejus voluit ac- quiescere : diligenter secum ipse reputans se qui- dem eum pro multis criminibus, et maxime pro inobedientia et contumacia A postolicae Sedis irrogata, ἃ Regno deposuisse, omnesque ei juratos ab ejus domino liberos reddidisse : et ob hoc, nullatenus eum, sicut nec alium, in Regem Principibus, utpote liberis hominibus, superponi debere, absque eorum electione. Nam eta toto Regno de tot ac tantis inju- riisac perfidiis erat inculpatus, ut de his eum ne- cesse esset primitus expurgari (si tamen hoc aliqua- tenus posset fleri) et sic demum cum consensu totius Regui legitime coronari. lex igitur ea vice quoque simulata obedientia apud (77) Moytiam Re- galia insignia non usurpavit : quae tamen non multo post contra bannum domini Papae resumere, et in- , terdicta Regni gubernacula usurpare non timuit.
78. Interim transibat terminus, quem rex coram Legatis Apostoliete Sedis cum Principibus Regni ad Augustam in Purificatione S. Marie condixerat, ad quem jam Papa venire conceperat: et jam illuc pervenisset, si non idem Rex, contra commune de- cretum omnium ingressus Italiam, conducturos Apostolicum a conductu deterruisset : terminus, in- quam, ubi coram Apostolico in audientia totius Regui canonice de criminibus illatis expurgari, si inculpabilis esset, expurgatus legitime in Regnum, cum consensu omnium, restitui posset : ad quem ipse venire contempsit, imo suce caussae diffisus, non praesumpsit ; et Papam, ne vel illuc veniret, fraudu- lenter in Langobardia praeoccupavit.
79. Cum igitur principes Regni terminum gene-
non ut$e corrigerent, repetebant ; sed, ut plurimos D rali decreto statutum Regem subterfugisse, et se
jam dudum ab illis anathemate separatos sibi reso- ciarent; sicque tanto audacius, tanto crudelius, quanto cum pluribus, solita tyrannide sanctam Ec- clesiam opprimere possent. Nam statim post recon- ciliationem, ut predictum est, ad pristinum voluta- brum redire, sed et Simoniacis, utpote sui similibus, contra Apostolicam Sedem assentire non dubiíta- runt.
(15 bis) Adalaia sive Adelasía aut Adalais, Olriei Magnifredi Marchionis Secusizm filia, nupta anno 1014, Humberto Saxoni, in Marchioni Secusia et Comiti Sabaudie Maurianeque, ob plurima Sedi Apostolice beneficia prestita, fllia S. Petri dicta, e vita excessit anno 1080; uti indicat Pignonius in
etiam hac vice, solita ejus perfidia, delusos esse animadvertissent ; cumque ejus versutiam nec in ipsa reconciliatione vel postea cessasse, certissima relatione didicissent ; mox in Suevia apud Ulmàm, conventu facto, deliberaverunt; ne se deinceps ab illo ludificari, vel potius pristina ejus calliditate peri- cilitari permitterent; sed sux saluti, in legitimi Principis electione, providerent. In eodem autem
Augusta Taurinorum. .
(76) Additur in nostro Ms. Actum 5. Kal. fe- bruarii, indictione 16.
(77) Modoetia, 10 milliaribus Mediolano distat ; ubi etiam Imperatores solebant Coronam ferream accipere.
* LI
δι PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 82
Conventu apud Ulmam, generalius ad (78) Forecheim 4 Idus Martii, ad novi Regis ele- ctionem condixerunt : ad quod etiam Domini Apo- stolici consilium et auxilium sibi venire , missa lega- tione, postulaverunt. Quo audito, Papa ad id collo- quium Legatos direxit, qui Principes rogarent , ut dispositionem Regni usque in adventum ejus differ- rent, si hoc sine periculo fieri posse sperarent. Noluit sane eis hoc ex definito praecipere, ne sibi jure imputari posset, si quod periculum status Regni ex illa dilatione incurrisset. Altera autem die post dimissionem legatorum, Manegoldus Comes, magnus amator veritatis, advenit; cujus relatione Papa de novo Rege constituendo certior factus, alium Lega- tum, Gregorium scilicet Romanz Ecclesie. Diaco- num, ad Principes Regni destinavit : qui ,.éos Apo- stolica auctoritate adventum ejus prastolari com- pelleret : eo tamen primitus explorato , si Rex , qui adhuc in Longobardia morabatur, ab eodem Legato conventus , securitatem facere vellet, ut domino Papa transitum ad Teutonicas partes, pro ipsius causa determinanda, concederet. Quod si Rex nollet concedere , precepit Papa ut Legatus ad se rediret , nec Principes cum aliqua dilatione a providenda Regni necessitate suspenderet. Item eidem Legato praefatam legationem imponens Papa, dixit inter alia : se quasi pro indicio hujusmodi securitatem exegisse , cujus , inquam, securitatis exhibitio illum in Regnum restitui posse presagiret : sicuti, ejus- dem securitatis denegatio, hoc eum non posse, ex divino indicio denotaret.
80. Inter hec verba Popz tres digiti ejus dextre, usque ad medium, repente sanguinei apparuere; quos sanguine ex naribus profluente maculatos existimans, detergere ccepit : sed eos sanguineis notis nullatenus emaculare potuit. Hinc ipse et reliqu; sapientes, qui hoc miraculum conspexerunt, ali- quid magni per hzc signa portendi non dubitarunt. Erant autemibi tune praesentes prenominatus Comes Manegoldus, et venerabilis Presbyter Erkinbertus, eum aliis quam pluribus in oppido Canusii in capite Jejunii, quod eo anno contigit (79) in Kal. Martii. Percepta igitur legatione , statim Legatus ad Regem properavit, cum praedicto Comite : sed Rex securi-
Colloquium A Romane Ecclesie Cardinalis Diaconus ; item alter
Bernhardus (80), Abbas religiosus de Massilia , fere Sexcentorum monachorum Pater, qui etiam secum duxit egregium Doctorem quemdam, nomine (81) Christianum, postmedum A versane civitatis Episco- pum. Cujus opus extat eximium contra Turonensem Berengarium.
81. Non indignum videtur hoc in loco paulisper orationis cursum retentare, et quam fidelem Apo- stolicze institutionis sectatorem et propagatorem in Comite Manegoldo non semel commemorato Gre- gorius noster habuerit, declarare. Hic enim ex ge- nerosa et religiosa (82) B. Udalrici Augustensis Epi- scopi genealogia procreatus, et a sapientissimo fratre suo, Herimanno videlicet Contracto, in omni obser-
B vantia Christianze religionis ad unguem informatus,
virgo virginem sortitus est uxorem ; duosque filios ex ea generatos in tanta disciplina usque ad juveni- lem ztatem educavit, ut allerum eorum ad similem monogamiam perducens heredem sui relinqueret ; alterum, in cclibatu occisum, imo ipsius occisionis ejus (diem) longo locorum intervallo remotus, per spiritum mirabiliter agnoscens, fieret et gauderet ; flevit enim propter acerbitatem inopinatre mortis, et gavisus est propter impunitatem incontaminata juventutis. Hoc autem maxime castificabat liberos, quod verax pater comminabatur eis exhereditatio- nem, si quam, praeter legitimam copulam, cum mu- lieribus perpetrasse detegerentur coinquinationem.
(C Vir igitur Christianissimus , cum B. Gregorium Pa-
pam nimio affectu propter justificationes ejus dili- geret, eumque szpius propter alternas morum simi- litudines inviseret ; quadam vice, in tantam Roma positus infirmitatem inadit', ut qui presentes erant, vitam ejus desperarent. Cumque tristis nun&us Do- mino Papa venisset, valde condolens, festinus ad eum venit; et pauxillum panis in scyphum confrin- gens, meroque perfundens, wgro pro benedictione porrexit. At ille, protinus ut gustavit, recepit non solum delectationem comedendi , sed et virtutem cum incolumitate de lecto surgendi. Qui, cum ad propria remearet , et Apostolica statuta, maxime de vitandis Officiis incontinentium Sacerdotum, non segniter ubique divulgaret, et in Clericis atque Ec-
tatem, quam Papa postulabat, facere contempsit: D clesiis ad se specialiter pertinentibus hujusmodi
unde et ille Legatus ad Apostolicum redire non tar- davit. At Comes ad proximum Forecheimense Col- loquium venire acceleravit; quo et priores Legati jam pervenerant, qui una tantum die, priusquam prafatus (discederet) Comes, ab Apostolico missi fuerant. Hi autem erant Legati : Bernhardus, sanctee
(18) Forcheim , munitissimum oppidum Episco- i Bambergensis, inter Bambergam et Norim-
m. (29) Ita fuisse confirmat Pascha, dein celebratum
16 Aprilis, cyclo Luna 14, Solis 22, littera Domi-
nicali A.
(80) De u e Bernardo supra actum cep. 6. ἴα nostro Ms. dieitur Udo Trevirensis ung mis- sus.
abominationes minime toleraret; uxor cujusdam Presbyteri sub ejus ditione positi, malignans propter separationem' mariti, hoc familiaribus suis audien- tibus se minabatur effecturam, ut qualem molestiam ipsa sustineret in separatione conjugis sui , talem et Comes sustineret in disjunctione conjugis sus.
(81) Imo nomine Guismundum seu Guitmundum, qui etiag Gallus, et monachus Lofredi in Norman- nia fuerat. Ejus opera exstant in Bibliotheca Pa- trum. Consule Bellarminum de Scriptoribus Eccle- siasticis.
(82) S. Udalricus colitur 4 Julii, quando hac poterunt discuti. Interim inspiciatur' genealogia , quam ad calcem Vite adjecit Velferus, in editione Augustana anni 1595.
83 S. GREGORIUS VII PAPA.
"δέ
Dixit, et eheu! permittente Deo, tam pessimum faci- A 84. In erastinum vero iterum ad hospitia Legato
nus in domiuam peregit. Nam delectabiles cibos veneno infectos obtulit, eamque nihil mali suspi- cantem simulata benignitate decepit. Igitur Comes religiosus, adhuc in robusta etate viduatus, nullis suorum adhortationibus ad secundam copulam per- moveri potuit ; dicens, sibi pudendum et horrendum videri, si eum duabus uxoribus processurus esset ante tribunal Christi in die judicii. In tantum autem profecit per devotam obedientiam Papa nostri Gre- gorii, ut ante finem suum, quem senex et plenus dierum attigit, quibusdam virtutum signis effulserit, et prophetiz, quemadmodum in occisione filii patuit, (dono) venerabiliter claruerit (83).
82. Huic beata recordationis Comiti non incon-
grue adjungitur memoria pretiose mortis B. Cincii, P
Urbis Rome Przfecti, cujus et superius virtutes breviter descripsimus. Hunc etenim, propter fidem s:epe dicto et szepe dicendo Papae Gregorio exhibitam, Dominus noster Jesus Christus martyrio coronavit, ejusque sepulehrum continuo viginti miraculis, in Synodo numeratis et probatis, illustravit (84). Nam cum zelum Domini haberet, et exhiberet fidem secundum sanctam Apostolicze institutionis for- mam , occisus est ab apparitoribus Henricianz per- gecutionis. CAPUT X.
Conventus Forchemiensis, Rudolphi Regis electio, se-
ditio a Simoniacis et Concubinarüis excitata.
83. Facto igitur conventu apud Forecheim, pre- fati Legati litteras Apostolicas in medium protule- runt : Quam parum dominus Papa de promissione Regis laetatus fuerit, cum adversarii Ecclesi: plus audacie, quam terroris ex presentia Regis accipe- rent. Ad hoc, aiebant, eum petere ut novi Regis electionem de qua audierat, in adventum ejus dif- ferrent, si hoc sine periculo fleri posse perpende- rent. Peracta igitur legatione, Archiepiscopi, Epi- scopi, Duces, Marchiones, Comites majores atque minores, debitam reverentiam Legatis impendentes,' per consessum singuli surrexerunt ; et, quot contu- meliis et quot periculis jam ab Henrico Rege affecti essent; vel se afficiendos fore non dubitarent, Legatis lamentari coperunt; seque toties insidias ejus inter ipsa pacis oscula vix evasisse , ut nec ju- ramento ejus deinceps aliquam fidem exhibere pos- sent. Hoc quoque addentes, se tamdiu eum post de- positionem tolerasse, non utique ut correctionem ejus, utpote penitus desperatam , exspectarent ; sed ut quibusdam occasionem calummiandi auferrent, qui fortasse ei, si non tamdiu expectaretur, corre- ctionem interelusam fore conqurerentur; totaque illa die cum hujusmodi querimoniis transacta, nec medietatem injuriarum sibi illatarum efiumerare potuerunt.
(83) Mirum est hunc nusquam inter Augustanos Sanctos noininatum inveniri, ac neque de loco se- pultura vel die mortis quidquam legi.
(84) Utinam miracula illa exstarent cum beatifl-
rum convenientes, pro sua necessitate sublevanda,
. eos consuluerunt; suggerentes eis periculosissimum
et irrevocabile schisma in toto Regno futurum, nisi in eodem Conventu, ut deliberaverant, in alicujus novi capitis sublevatione confeederati, illud antici- pare festinaret. Legati autem legationis sue non immemores , satis compendiose ad hac responde- runt, sibi quidem optimum videri , si Regis consti- tutione, juxta eorum legationem, in adventum Do- mini Pape sine periculo differre possent : ceterum provisione Regni non tam in eorum consilio, quam in Principum arbitrio sitam esse dixerunt, qui rem publicam in manibus tenerent ; 86 totius Regni dam- num sive proficnum optime premossent. Itaque Principes Regni, de adventu Paps incerti, sed de maxima dissensione eventura et periculo, si differ- rent, certissimi; accepta licentia a Legatis , apud Magontinum Archiepiscopum convenerunt, et quid eis agendum esset singulari diligentia invicem tra- ctaverunt : considerantes quidem se ad nullam di- lationem ab Apostolico coactos, sed hoc in eorum arbitrio positum esse; nec alicui nisi sibiipsis dein- ceps imputandum fore, si dilatio noceret. Insuper se nullius subjectionis exhitendze Henrico Regi obnoxios, imo per Apostolici banni transgressionem damnandos, si aliquam subjectionem Regi dein- ceps exhiberent. Nam Papa, priusquam eum anathematizaret, ex parte omnipotentis Dei et S. Petri et sua, illi Regnum interdixit; et omnes Christianos juramento , quod sibi fecissent vel fa. cturi essent, absolvit; et, ut nullus ei, ut Regi ser- viret, interdixit: qui postea ab eo Communionem tantum, non Regnum, falsa correctionis promis. sione recuperavit.
85. Hoc igitur Principes Reemi diligentissime perserutati, se quidem a Regis Henrici potestate penitus, ut predictum est, emancipatos, nec se illi plus, quam illum illis alicujus fidelitatis vel sub- jectionis (juramento) obnoxios; ut liberi homines, Rudolphum Ducem Suevorum, frustra multum re- nitentem, frustraque vel unius hore inducias ad consulendum petentem, Regia dignitate sublimave- runt: virum sane in humilitate pracipuum, regio
p honori etate et moribus idoneum ; eique se de-
bito fidelitatis sacramento subdiderunt. Qui utique Regnum, non ut proprium, sed pro dispositione sibi ereditum reputans, omne hereditarium jus in eo repudiavit, et vel filio suo se hoe adoptaturum fore penitus abnegavit : justissime in arbitrio Principum esse decernens, ut post mortem ejus libere non magis filium ejus quam alium eligerent, nisi quem ad id culminis atate et morum gravitate dignum invenissent. Hunc igitur Rudolphum, legi- time electum , Archiepiscopi Mogontinus et Mag-
cationis decreto, itaque dies sui cultus viro restitui posset, tam digno inter Martyres honorari; aut saltem sciretur ubi sepultus sit.
85 . PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII. 96 deburgensis, cum eorum suffraganeis, Legatis fedis A ageret. Quod pactum ille postea preevaricari et con-
Apostolicze prasentibus et Regni Principibus, regali inunctione consecrarunt. Electus est autem ab Archiepiscopis, Episcopis, Ducibus, Comitibus ma- joribus atque minoribus, in Conventu apud For- cheim, anno Dominica incarnationis 1077, anno 4 venerabilis Papze Gregorii in hoc nomine septimi, indictione 15, Idibus Martii. Postea die duodecimo apud Mogontiam consecratus est, id est 7 Kal. Aprilis, ubi tunc medium Quadragesima occurrit. Die autem predicte electionis nix ac gelu resolvi ceperunt, qua eo anno a. festivitate omnium San- ctorum usque in illum diem terram Teutonicorum et Longobardie occupaverat; quod quidam sapientum ita interpretati sunt * Deum in legitimi Principis electione suam adstipulationem mundo denotasse, per insoliti frigoris depulsionem et per clementio- ris aeris reparationem : precipue, cum pullis hujus- modi promotio displicuerit, nisi illis tantum qui se, sub legitimo Principe, Simoniacze heresi aliis- que criminibus abrenuntiaturos fore non dubita- bant : qui superiori Rege, non dico permittente, sed cooperante, sanctam Ecclesiam fcedare non ces- saverant. Nulli sane Clerico, monacho, sive laico hujus Principis promotio displicuit, nisi qui seipsum sub ejus auctoritate corrigendum fore timuit ; nisi qui sanctam Ecclesiam juxta Canonicas sanctiones instituendam fore contabuit ; nisi qui, intercluso Simoniace heresis mercimonio, divitias suas atte- nuari non dubitavit... |
86. Nullus autem Rudolpho Regi ejusque Princi- pibus perjurium poterit jure objicere, licet jam du- dum deposito Regi juramentum fidelitatis fecissent. Illud enim juramentnm tam diu observandum erat, quamdiu ipse Regno praeerat. Postquam vero omnes Christiani eo sacramento a Papá soluti sunt, eo quidem deposito et anathematizato, non magis illi aliqua subjectio pro hujusmodi juramento debeba- tur, quam cuilibet Episcopo a subditis suis obedi- tur, postquam ille, etiam retenta communione, deponitur. Nemo autem Romanum Pontificem Re- ges ἃ Regno deponere posse denegabit, quicumque decreta sanctissimi ρᾶρ Gregorii non proscribenda judicabit. Ipse enim vir Apostolicus, cui Spiritus
temnere non cessavit; videlicet , quoslibet innoxios tyrannica crudelitate opprimendo, et omnes quos potuit Christiane religioni repugnare constringen- do. Ergo et absque Sedis Apostolicae judicio, Prin- cipes eum pro Rege merito refutare possent, cum pactum adimplere contempserit quod eis pro elec- tione sua promiserat : quo non adimpleto, nec Rex esse poterat. Nam Rex nullatenus esse potest, qui subditos suos non regere, sed in errorem mittere studuerit. Quid plura ? Nonne quilibet miles Domino suo fidelitatis juramento subjicitur eo pacto, ut et ille sibi non deneget, quod Dominus militi debebat? Si ergo Dominus militi debitum reddere contemnit, numquid non libere miles eum pro Domino deinceps
B recusat habere? Liberrime, inquam. Nec hujusmodi
militeni infidelitatis vel perjurii merito quis aceusa-
Dit, cum totum adimpleverit quod promisit; Do-
mino suo, inquam, tam diu militando, quam diu ille fecit sibi quod Dominus militi debebat.
87. Igitur Rudolphus Rex, ubi in Regem subleva- tus est, statim Apostolico, missa legatione, de sua promotione innotuit, eique debitum obsequium in Ecclesiasticis administrationibus promisit : multo- quese promptiorem ad obediendum Sedi Apostoli- ce quam antecessor ejus exhibuit. Ipsa enim 5028 consecrationis die, obediens banno Domini Pape, ofücium cujusdam Diaconi Simoniaci recipere no- luit, qui ea die ad legendum in Missa ante Regem
C jam sacris vestibus indutus processit : unde Sige-
fridus Mogontiuus Archiepiscopus, amoto eo ab al- taris ministerio, alium in ejus locum surrogavit. Hoc autem maximam invidiam Simoniacorum et in- continentium altaris ministrorum Regi conflavit ; qui in ipsa sui promotione banno Apostolico obe- diens, se officia talium respuere per praefati Subdia- coni repulsam monstravit. Nullatenus enim dubita- bant, se, sub tam legitimo Principe, aut officium deposituros, aut concubinis et Ecclesiis Simoniace acquisitis abrenuntiaturos. Quapropter illius civita- tis Clerici, eadem ipsa regie consecrationis die, post prandium concives suos, vino et insania furen- tes in Episcopum suum, et Regem, et reliquos Prin- cipes concitaverunt. Quidam enim puer ex civitate,
sanctus in aurem decernenda dictavit, in Apostolica [) nescimus si propria voluntate ductus, an ab aliquo
Sede constitutus, irrefragabiliter decrevit Reges a suis dignitatibus cadere, et participatione Dominici corporis et sanguinis carere, si prasumerent Sedis Apostolice jussa contemnere. Si enim coelestia et spiritualia Sedes B. Petri solvit et judicat, quanto magis terrena et szcularia, juxta illud Apostoli : Nescitis, inquit, quoniam et Angelos judicabimus, quanto magis sacularia? Sic utique auctoritate Stephani Papze Hildericus Rex Francorum pro igna- via Sua deponitur : eique deposito insuper et de- tonso, et in monasterium misso, Pipinus in Regnum surrogatur. Preterea, liberi homines Henricum eo pacto sibi proposuerunt in Regem, ut electores suos juste judicare, et regali providentia gubernare sat-
persuasus, cuidam militi Archiepiscopi partem pre- tiosz vestis furtive voluit detruncare : qui statim ca- ptus est a milite. Quo audito, Procuratorcivitatis eum- dem per manus exceptum, liberum abire fecit, nulla tamen seditione commota. Clerici autem, audito hu- jusmodi rumore, captum fuisse puerum quem tamen jam dimissum scirent, campanas compulsare, cives nutibus et probrosis adhortationibus ad seditionem excitare, vel potius compellere non timuerunt. Sed Rex jam finito prandio ad ecclesiam de palatio de- scendit, et Vesperas audire ccepit. Interim plebs furens, sanguinem Regis et reliquorum sitiens, ipsam ecclesiam et palatium irrumpere nititur : sed a Militibus Regis compescitur, licet inertoibus : uae
f ΄ς
87 ^. $. GREGORIUS VII PAPA. 88
in diebus Quadragesimze consuetudo eratsine armis A scopus, Dux, Marchio, Comes, sive Miles, aliqua
procedere ; sed et ipsa, siquae habebant per civitatem in hospitiis dimissa , prze seditione civium acquirere non poterant. Finitis autem Vesperis, Rex cum Ar- ehiepiscopo et reliquis Principibus, in palatium de ecclesia regressus, cum populum furentem ab in- cepto nolle desistere, sed eos ipsam Quadragesimam diem Dominicam, coemeterium ecclesie, imo ipsam eorum matricem ecclesiam furibunda seditione pro- fanare, sieque cum multiplici sacrilegio in mortem suam, Episcoporum, suorumque omnium, nihil ab ipsis injuriatos, conspirasse vidisset, gladio 23ccin- ctus, eorum insaniam compescere deliberavit. Sed Principes ejus, eum contra regium morem proce- dere non permiserunt. Ipsi autem ex precepto ejus, mutuatis undecumque poterant armis, primum qui- dem ad supplicandum Deo ecclesiam ingressi, deinde Kyrie eleison in altum concinentes, per portam, quae magis impugnabatur, exsiliunt de ecclesia, Qui sta- tim, licet paucissimi, maximam multitudinem ho- stium adeo in fugam verterunt, ut quidam eorum etjam se in Rhenum morituri precipitarent; licet regii Milites parum eos ultra ccemeterium ecclesiae jnesquerentur.
CAPUT XI.
Gregorius Legatos, ad schisma imperii em. compro- misso follendum , in Germaniam dirigit.
88. Anno ab Incarnatione Domini 1078. Indictio- neprima, cum uterque Rex, Henricus videlicet et Rudolphus, ab Apostolica Sede adjutorium require- ret; Gregorius Papa septimus, generali Synodo pra- sidens, decrevit : « Quoniam iis et perturbatio Re- gni, in maximum sancta Ecclesie periculum et de- trimentum quotidie redundare cernitur, placet nobis elaborare pro viribus, quatenus idonei tam religione quam etiam scientia pollentes Nuntii, et latere Sedis Apostolicze ad partes illas mittantur, qui omnes re- ligiosos et justitie amatores, in Teutonici Regni partibus commorantes, Clericalis et Laicalis ordinis viros, et ad hoc opus idoneos, convocent; cum qui- bus (Domini gratia praeeunte) aut finem et pacem juste componant; aut veritate percognita, cui parti justitia magis faveat, ad plenum addiscere valeant; quatenus pars injusta desistat, et Apostolica aucto- ritate munita justitia , vigoris et auctoritatis robur obtineat. Verum quoniam nonnullos, diabolico in- Stinctu collectos, tyrannidis sua: facibus accensos, turpis lucri avariti&; mancipatos, discordiam potius quam pacem fieri et videre desiderantes, fore non ignoramus ; statuimus ut nulla unquam persona ali- eujus potentie, sive Rex aut Archiepiscopus, Epi-
(85) Est hzc Epistola 15 libri 5.
(86) Udo Trevirensi Ecclesie praefuit ab an. 1068 usque ad annum 1077. Ejus res gestas refert Bro- werus lib. ΧΙ Annalium Trevirensium, ubi docet ipsum a Schismate Henrici 1V defecisse, et alios Sehismaticos Episcopos ad saniora consilia re- traxisse.
praesumptione temerariove ausu, fraude dolove, seu aliqua perturbatione, Legatis nostris obsistere et contraire, ne justitiam et finem componant, perten- tet. Quicumque autem temerario ausu (quod non optamus (hujus nostre constitutionis violator exti- terit, Legatisque nostris pranominatis, ad hanc pa- cem componendam euntibus, fraudem . opponere tentaverit, vinculo eum anathematis alligamus, et non solum in spiritu, verum etiam et in corpore, et omni prosperitate hujus vitte, Apostolica potestate innodamus, et victoriam ejus in armis auferimus : ut sic saltem confundatur, et duplici confusione et contritione conteratur. Actum Rome in Ecclesia Domini Salvatoris, 5 Nonas Marti, (Indictione
B prima. »
89. (85) « Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, Archiepiscopis, Episcopis, Clericis, Ducibus, Marchionibus, Comitibus, omnibusque majoribus atque minoribus in Teutonico Regno constitutis, exceptis his qui Canonica excommunicatione tenen- tur, salutem et Apostolicam benedictionem. Notum vobis fieri volumus, Fratres carissimi, quod in ea Synodo, quam nuper Roma celebravimus; » etc. Vide inter epistolas S. Gregorii, infra.
90. (86) « Gregorius, Episcopus, servus servorum Dei ; Udoni (87), Trevirensi Archiepiscopo, salutem et Apostolicam benedictionem. Quanta nobis sollici- tudo quantaque tristitia sit de perturbatione, imo
C de dissidio regni vestri, olim clarissimi et potentis-
simi, » etc. Vide ubi supra.
91. Anno ab Incarnatione Domini 1078, Pontifica- tus vero Domini Gregorii septimi Pap:e sexto, deci- mo tertio Kalendas Decembris, Indictione secunda, congregata est Synodus Roma in ecclesia, S. Salva- toris, in qua juraverunt legati Henrici et Rudolphi, quisque pro Domino suo, quod nullis dolis collo- quium Legatorum Sedis Apostolice, in Teutonico Regno habendun, impedient.
92. Anno ab Incarnatione Domini 1079. Mense Februario, Indictione 2, Pontificatus vero Domini Gregorii septimi Pape VII, Legati Regis Rudolphi super Henricum proclamaverunt, quod nulli loco nullique person: parcens, regionem transalpinam
D contereret et conculcaret, neminem debitus honor
vel reverentia tueretur, et ceu vilia mancipia non modo Sacerdotes, sed etiam Episcopi et Archiepi- scopi caperentur, vinculisque manciparentur, par- timque jam trucidarentur. Decreverunt ergo quam plures Concilii, in illum tyrannidem gladium Apo- stolicum debere evaginari : sed distulit Apostolica mansuetudo, simul et illud attendens, quod (88) Pe-
(87) Est haec Epistola 16 lib. v. Ad eumdem quo- que sunt Epistola 81 libri primi, et Epistola 10 libri 2, tum 12, libri 111. ad Udonem simul et Theo- doricum Virdunensem, et Hermannum Metensem, demum alia 7. libri 5. ad ipsum et Suffraganeos.
(88) De B. Petro 1gneo et S. Alimanno supra fuit actum.
PROLEGOMENA. — ACTA S. GREGORII.
90
. tro Albanensi et Altmanno Battaviensi Episcopis de A noribus, qui non sunt excommunicati et obedire νὸν
eodem negotio scribens, inter cetera dicit : Sic vos utrique parti communes, et ab omni suspicionis navo, quantum in vobis est,<